(VNGL – Đời sống văn nghệ). Trong dòng chảy của nền văn hóa Việt Nam, văn nghệ dân gian luôn giữ vai trò là nền tảng tinh thần, lưu giữ ký ức cộng đồng và bản sắc văn hóa của mỗi vùng đất. Đối với Gia Lai – vùng đất hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của các tộc người Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ – việc nghiên cứu, sưu tầm, bảo tồn và phát huy di sản văn nghệ dân gian càng có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh hội nhập và phát triển. Tinh thần đó cũng hoàn toàn phù hợp với Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó khẳng định văn hóa là nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.
Mặc dù nhiệm kỳ 2020 – 2025 chịu nhiều tác động bởi đại dịch COVID-19 và những biến động trong công tác tổ chức, nhưng từ năm 2023 đến nay, Chi hội đã phục hồi mạnh mẽ và đạt được nhiều kết quả nổi bật trên cả lĩnh vực nghiên cứu, đào tạo, truyền dạy và hoạt động chuyên môn.
Trong công tác nghiên cứu và công bố tác phẩm, Chi hội tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những lực lượng nghiên cứu văn hóa dân gian có nhiều đóng góp cho khu vực miền Trung – Tây Nguyên. Điểm nhấn của nhiệm kỳ là việc xuất bản công trình tập thể Văn hóa dân gian Bình Định 2011 – 2020, sưu tầm và nghiên cứu, quy tụ 29 tác giả với 39 bài nghiên cứu chuyên sâu trên nhiều lĩnh vực của văn hóa dân gian. Bên cạnh đó, nhiều hội viên đã xuất bản những công trình có giá trị học thuật và thực tiễn như Văn hóa dân gian của người Bahnar Kriêm của Yang Danh; Võ cổ truyền Bình Định của Nguyễn An Pha; loạt công trình nghiên cứu Hán Nôm và văn hóa Bình Định của Võ Minh Hải; Nghề dệt truyền thống Bình Định của Hoàng Bình; Địa chí An Khê do Vũ Thị Huyền Ly chủ biên; cùng nhiều tác phẩm có giá trị khác.
Những công trình này không chỉ góp phần làm phong phú kho tàng tri thức về văn hóa dân gian mà còn tạo nguồn tư liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu, giáo dục và phát triển du lịch văn hóa.
Song song với hoạt động xuất bản, các hội viên của Chi hội còn tích cực tham gia các đề tài khoa học cấp tỉnh, cấp bộ và cấp quốc gia. Nhiều đề tài nghiên cứu về di sản Hán Nôm, nghệ thuật tuồng truyền thống, địa danh văn hóa, lễ hội dân gian hay trang phục các dân tộc Bahnar, Jrai đã được triển khai, góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa địa phương. Đây cũng là minh chứng cho năng lực chuyên môn ngày càng được khẳng định của đội ngũ hội viên, đồng thời cho thấy vai trò của Chi hội trong việc tư vấn, phản biện và tham gia xây dựng chính sách văn hóa của địa phương.
Một điểm sáng khác của Chi hội là công tác truyền dạy và lan tỏa giá trị văn hóa dân gian trong cộng đồng. Lớp tập huấn văn hóa văn nghệ dân gian tổ chức tại Trường Đại học Quy Nhơn năm 2024 với sự tham gia của 183 học viên và nhiều nhà khoa học đầu ngành đã tạo diễn đàn trao đổi học thuật, cập nhật phương pháp nghiên cứu và kết nối đội ngũ nghiên cứu trẻ. Bên cạnh đó, nhiều hội viên vẫn miệt mài truyền dạy di sản ngay tại cộng đồng, tiêu biểu như nghệ nhân ưu tú, nhà nghiên cứu Yang Danh với các hoạt động truyền dạy cồng chiêng, đàn T’rưng và múa truyền thống của người Bahnar Kriêm; hay việc phục dựng Lễ hội Mừng chiến thắng của người Bahnar tại huyện Kbang của hội viên Y Phương. Các buổi tọa đàm khoa học về Lễ hội Chùa Bà, Quy Nhơn xưa và nay, nhà lá mái Bình Định… cũng đã góp phần nâng cao nhận thức xã hội về giá trị của di sản văn hóa.
Những đóng góp bền bỉ của các hội viên đã được ghi nhận bằng nhiều giải thưởng uy tín. Nhiều tác phẩm đạt giải của Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, Giải thưởng Đào Tấn – Xuân Diệu và các giải thưởng chuyên ngành khác đã khẳng định chất lượng chuyên môn của đội ngũ nghiên cứu, đồng thời tạo động lực để Chi hội tiếp tục phát huy vai trò trong đời sống văn hóa của tỉnh.
Bước sang giai đoạn phát triển mới, cùng với việc mở rộng địa giới hành chính và không gian văn hóa của tỉnh Gia Lai, Chi hội Văn nghệ dân gian đứng trước nhiều cơ hội cũng như không ít thách thức. Không gian văn hóa của tỉnh hiện nay trải dài từ miền núi Tây Nguyên đến vùng duyên hải Nam Trung Bộ, hội tụ nhiều lớp văn hóa của các cộng đồng Bahnar, Jrai, Chăm H’roi, Hrê cùng văn hóa biển, văn hóa đồng bằng và văn hóa núi rừng. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt quý giá, mở ra những hướng nghiên cứu liên ngành và liên vùng với nhiều tiềm năng phát triển.
Trong thời gian tới, Chi hội xác định một số định hướng trọng tâm. Trước hết là tăng cường nghiên cứu liên vùng giữa Tây Nguyên và Nam Trung Bộ nhằm nhận diện đầy đủ hơn các giá trị văn hóa trong quá trình giao lưu, tiếp biến; ưu tiên khảo sát những loại hình văn hóa và các cộng đồng dân tộc còn ít được nghiên cứu. Cùng với đó là gắn bảo tồn với phát triển, xem di sản văn hóa dân gian là nguồn tài nguyên nhân văn quan trọng để xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa, sản phẩm sáng tạo và thương hiệu đặc trưng của địa phương. Muốn thực hiện được mục tiêu này, Chi hội rất cần sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp ủy, chính quyền và các cơ quan quản lý văn hóa trong việc tạo điều kiện để hội viên tham gia các chương trình, đề tài khoa học và dự án bảo tồn di sản.
Với truyền thống đoàn kết, tâm huyết và trách nhiệm của đội ngũ hội viên, cùng sự quan tâm của các cấp lãnh đạo và Hội Văn học Nghệ thuật Gia Lai, Chi hội Văn nghệ dân gian Gia Lai sẽ tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng nòng cốt trong nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân gian. Những thành tựu đạt được trong nhiệm kỳ vừa qua là nền tảng quan trọng để Chi hội bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng đưa di sản văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và thúc đẩy sự phát triển bền vững của tỉnh Gia Lai trong những năm tới.
ThS. VŨ THỊ HUYỀN LY
