(VNGL – Truyện ngắn). Trước căn nhà gỗ nằm chênh vênh trên sườn đồi của mẹ con tôi có một hàng trà cổ thụ trồng từ thời ông nội. Những gốc trà xù xì, thân bám đầy rêu mốc, cành lá sum sê quanh năm hứng trọn sương núi. Mùa thu, hoa trà nở bung những cánh trắng muốt, nhị vàng tươi, tỏa mùi hương dịu nhẹ mà chỉ người đi trong sương sớm mới cảm nhận được. Tôi từng đọc ở đâu đó, người ta bảo trà cổ thụ là thứ cây của sự níu giữ, rễ bám sâu vào đất bao nhiêu thì người trồng càng khó rời đi bấy nhiêu. Vậy mà tôi đã tin một cách ngon lành. Tôi có trọn năm năm ở lại mảnh đất này, kể từ ngày anh trai tôi nằm lại dưới gốc mộc miên đỏ sau một tai nạn đèo dốc chiều mưa phùn.
Cha tôi mất từ khi tôi còn bế bồng. Căn nhà gỗ ba gian quanh năm sực mùi trà sao dở chỉ còn lại mẹ và tôi. Mẹ tôi – bà Cẩn – sau biến cố của anh tôi thì đổ bệnh tai biến, một bên chân khập khiễng, bàn tay trái run rẩy không còn cầm nổi bát cơm nhỏ. Bà sống lầm lũi trong góc nhà, cả ngày nhìn ra đồi trà, dáng người teo tóp như một gốc trà cằn cỗi qua mùa đông giá rét. Có những buổi chiều, tôi bắt gặp mẹ ngồi rất lâu trước tấm ảnh cũ của tôi hồi vẽ tranh được giải cấp huyện, ngón tay gầy guộc miết nhẹ lên mặt kính, rồi vội cất đi khi thấy tôi bước vào.
Linh tìm đến tôi vào một chiều tháng Mười, khi sương núi tràn qua cửa sổ. Tôi nhận ra cô ngay dù đã nhiều năm không gặp. Linh là mảnh ký ức đẹp đẽ nhất của một thời tuổi trẻ hồn nhiên mà tôi tưởng đã lãng quên dưới gánh nặng cơm áo và đồi trà gia truyền. Cô là con gái ông thợ kim hoàn phố huyện, từng cùng tôi đi qua những năm cấp ba dưới mái trường phủ đầy hoa phượng đỏ với những buổi chiều tan học đạp xe qua con dốc ngợp gió, những bức tranh vẽ vội tôi giấu trong cặp tặng cô.
Rồi tôi gác lại ước mơ vào trường Mỹ thuật để về quê gánh vác gia đình khi anh trai qua đời, còn Linh đi du học xa. Cô chọn giữ khoảng cách, lùi lại để tôi trọn vẹn với trách nhiệm của đứa con trai duy nhất còn lại, đi biền biệt từ những thành phố hoa lệ châu Âu đến các phòng triển lãm lung linh ánh đèn, mang theo lời hứa dở dang. Nghe tin đồi trà nhà tôi sa sút, Linh đã quay về. Cô kể có đêm ở xứ người, đứng trước một bức tranh lạ trong triển lãm mà cứ ngỡ là nét cọ của tôi, rồi tự trách đã chọn im lặng quá lâu. Cô đứng từ xa nhìn vào căn nhà gỗ suốt nhiều bận mưa sang, nhìn mùa hoa trà nở rồi rụng trắng gốc, nhìn tôi gầy đi trong chiếc áo nâu sẫm màu thời gian, mà không dám bước qua bờ rào đá.
Chúng tôi ngồi hiên nhà, uống chén trà nguội ngắt. Linh kể cô đã tìm hiểu các chương trình triển lãm kết hợp văn hóa trà đương đại ở thành phố, muốn đưa tranh tôi và hương vị trà cổ của gia đình ra khỏi thung lũng sương mù này. Tôi ngồi nghe, hai bàn tay đan chặt, ngón còn dính vệt nhựa trà đen sẫm, không nói gì. Nhưng lòng tôi vốn tưởng đã đóng băng như mặt hồ mùa đông bắt đầu có những gợn sóng lăn tăn.
Mẹ tôi ngồi trong nhà, cách một khung cửa sổ, nghe hết. Bà không quát tôi như mọi khi lỡ làm cháy mẻ trà, chỉ lặng lẽ đứng dậy, khập khiễng vào buồng trong, khép cửa lại. Đêm đó tôi nghe tiếng bà trở mình rất lâu, tiếng gậy gỗ chạm khẽ xuống nền đất, không giống nhịp thở quen thuộc mọi bận.
Linh đến thăm thêm vài lần. Mỗi lần cô về, mẹ lại đứng nơi ngưỡng cửa lâu hơn, ánh mắt dõi theo bóng Linh khuất sau rặng trà với một vẻ gì tôi không gọi tên được: không hẳn ghét, mà như đang cân đo một điều trong lòng. Rồi một buổi chiều, Linh nói thẳng: “Em muốn đưa anh đi. Thành phố có không gian cho anh vẽ, có người biết trân trọng tài năng của anh. Anh cứ suy nghĩ kỹ, chỉ cần anh gật đầu, em sẽ đợi”. Tôi nhìn ra đồi trà, nơi những cánh hoa trắng cuối mùa lặng lẽ rơi xuống lớp cỏ ẩm ướt, nghĩ đến mẹ – người đàn bà cả đời chịu nhiều mất mát mà tôi đã chăm sóc suốt năm năm chưa từng một lời than thở. “Con không biết nữa”, tôi đáp. Đó là câu trả lời thật nhất lúc đó.
Từ hôm ấy, cuộc sống lặng lẽ thường ngày bắt đầu bị xáo trộn. Mẹ không còn nhìn tôi bằng ánh mắt hiền từ nữa. Những sự phiền hà, gắt gỏng xuất hiện, mỗi ngày một dày thêm, như thể bà đang tự ép mình quen dần với việc trở nên khó ưa. Có lần tôi đun nước pha trà hơi quá lửa, mẹ hất đổ cả chén trà nóng xuống sàn gỗ, mắng sa sả: “Nước sôi cũng không biết canh, trà sao thì cháy xém! Bằng này tuổi đầu mà làm gì cũng không xong, cút đi cho rảnh mắt!”. Tôi đứng ngẩn người nhìn vệt nước trà lan trên sàn, tưởng mình nghe nhầm. Mẹ xét nét đủ điều, còn bóng gió với bà hàng xóm sang chơi: “Nuôi nó tốn cơm tốn gạo, giờ chỉ biết chui rúc ở cái xó núi này làm gánh nặng cho người già. Thà không có con còn hơn!”. Chỉ một lần, tưởng tôi đã ngủ say, tôi thấy bà đứng lặng ngoài hiên rất lâu, tay áp lên ngực, dáng run run không phải vì giận.
Tôi mất ngủ triền miên, trằn trọc trên phản gỗ nhiều đêm liền, cố hiểu điều gì đang xảy ra với mẹ mà không lý giải nổi. Đây là người mẹ từng thức trắng đêm chèn lưng cho tôi mỗi khi sốt, từng ôm tôi khóc nức nở ngày tang anh trai. Vậy mà bỗng dưng, căn nhà này trở thành nơi tôi thấy mình là kẻ thừa thãi, một gánh nặng vô hình.
Tôi quyết định rời đi vào một ngày cuối tháng Mười. Trời mưa rào từ sáng sớm, sương mù giăng kín lối đi, lạnh cắt da cắt thịt. Tôi xếp vài bộ quần áo cùng vài cây cọ vẽ cũ vào ba lô, tay run vì lạnh và vì cảm xúc ngổn ngang. Khi khoác ba lô bước ra hiên, mẹ đã ngồi sẵn trên chiếc ghế gỗ ở bậu cửa, nhìn tôi thật lâu, ánh mắt lạnh băng không một giọt nước mắt, rồi bảo tôi chờ chút. Bà khập khễnh vào gian phòng trong, tay vịn chắc bờ tường mục. Một lúc sau, bà quay ra, đưa tôi một bọc vải buộc cẩn thận bằng dây chuối khô, bảo khi nào xuống thành phố, ổn định chỗ ở hẵng mở ra xem.
Bước khỏi cổng bờ rào đá, nước mắt tôi trào ra, hòa lẫn mưa núi. Có lẽ đây là thời điểm phù hợp nhất để rời đi. Một chút nặng lòng cay đắng thoáng qua, rồi tâm trí tôi rơi vào trạng thái nhẹ bẫng đến kỳ lạ.
Ngồi ở trạm xe khách phố huyện đợi Linh, tôi định sẽ không mở bọc vải ngay. Nhưng sự tò mò và niềm xót xa xui khiến, tôi khẽ gỡ lớp dây chuối. Bên trong là xấp tiền polymer cũ xếp gọn gàng, cùng chiếc nhẫn vàng cưới của cha tôi – món mà mẹ từng nói đã đem cầm lấy tiền thuốc thang cho anh trai những ngày cuối. Hóa ra bà chưa từng cầm nó đi, chỉ giấu kỹ đáy rương, cùng khoản tiền dành dụm riêng nhiều năm từ những mẻ trà bán lẻ ở chợ phiên, không cho tôi hay. Dưới cùng là cuốn sổ ký họa tôi vẽ thời trung học, tưởng đã thất lạc từ lâu. Trật ra từ đó một mảnh giấy xé vội, nét chữ nguệch ngoạc, xiêu vẹo do bàn tay tai biến của mẹ viết: “Đừng ngoái đầu lại. Trà có đắng mấy thì nước cuối cùng cũng phải ngọt. Con phải sống đời của con, vẽ tiếp những bức tranh con muốn, thì mẹ dưới này mới yên lòng được. Mẹ già rồi, không thể làm gánh nặng giữ chân con ở cái hốc núi này mãi”.
Tôi gấp tờ giấy lại, ôm bọc vải sát ngực. Nước mắt lại rơi, nhưng lần này không còn là tủi thân hay cay đắng. Tôi đã hiểu ra tất cả. Những lời cay nghiệt, những lần hất đổ chén trà không phải là thật. Chúng là thứ duy nhất một người mẹ quê kệch, thương con đến thắt lòng có thể nghĩ ra để xua đuổi đứa con hiếu thảo của mình đi, vì biết nếu cứ dịu dàng, tôi sẽ chẳng bao giờ chịu cất bước tìm tương lai riêng. Mẹ đã tự tay đẩy tôi ra khỏi cánh cửa nhà, chấp nhận đóng vai một người mẹ khắc nghiệt, chỉ vì muốn tôi sống một cuộc đời trọn vẹn.
Tôi nhìn ra cửa trạm xe. Bên ngoài mưa đã tạnh. Linh đứng dưới hàng hiên đối diện, ô che nghiêng, ánh mắt tràn đầy chờ đợi. Thấy tôi ngẩng lên, cô đi về phía tôi, không nói gì, chỉ dịu dàng đưa tay cầm lấy chiếc ba lô nặng trĩu trên vai tôi. Tôi thả tay, để cô cầm lấy.
***
Nhiều năm sau, tôi trở về thăm mẹ vào một chiều tháng Mười. Đồi trà vẫn xanh ngắt dưới nắng thu nhạt. Hàng trà cổ thụ đang ra hoa rộ, mùi hương thanh khiết vẫn như ngày tôi còn là đứa trẻ chạy nhảy quanh sân. Cổng bờ rào đá vẫn đó, chỉ lớp rêu xanh bám dày hơn.
Mẹ ngồi trên chiếc ghế gỗ dưới gốc trà cổ thụ, tay cầm chiếc quạt nan phe phẩy. Mẹ già đi nhiều, tóc bạc trắng như sương núi, lưng còng gập, nhưng ánh mắt đã trở lại vẻ tĩnh lặng, dịu hiền ngày xưa. Nghe tiếng bước chân trên lớp lá khô, mẹ quay ra, nheo mắt nhìn. Nhận ra tôi, tay mẹ run run đặt chiếc quạt xuống, giọng bình thản như thể tôi vừa mới đi chợ huyện về: “Con về đấy à? Vào nhà đi, trà vừa pha xong còn nóng”.
Bà nắm bàn tay tôi, mân mê những vết chai do cầm cọ vẽ lâu ngày. Tôi đặt lên lòng bàn tay mẹ chiếc nhẫn vàng ngày ấy, không nói gì. Mẹ nhìn nó một thoáng, rồi khẽ nắm những ngón tay run rẩy quanh chiếc nhẫn, quanh cả bàn tay tôi, không giải thích, không hỏi han, chỉ ngồi vậy thật lâu bên hiên nhà lộng gió.
Buổi chiều hôm đó, hai mẹ con ngồi dưới bóng hàng trà cổ thụ, uống chén trà sao tay đắng nhẹ nhưng đọng vị ngọt hậu rất sâu. Xa xa ngoài đường dốc, có tiếng xe máy và tiếng trẻ con đi học về cười đùa rộn rã. Những cánh hoa trà trắng muốt rơi xuống, nằm im trên mặt đất ẩm, lặng lẽ như những điều không cần nói ra giữa hai mẹ con, chỉ có gốc trà già vẫn đứng đó, rễ cắm sâu vào lòng đất, chứng kiến hết mọi chuyện.
MAI THỊ TRÚC