(VNGL – Thời đàm). Tháng 11 đi qua để lại cho các tỉnh miền Trung nói chung và tỉnh Gia Lai của chúng ta sự đối mặt kinh hoàng của hậu quả thiên tai: cơn bão số 13 và trận lụt lịch sử!
Cơn bão số 13 quét qua Đông Gia Lai ngày 7.11 gây thiệt hại nghiêm trọng, làm 2 người chết, 12 người bị thương; 1.035 nhà bị thiệt hại hoàn toàn, hơn 7.750 nhà bị thiệt hại rất nặng và rất rất nhiều nhà bị thiệt hại nặng, thiệt hại một phần và bị ngập nước; gần 100 tàu thuyền bị thiệt hại, 138 tàu thuyền khác hư hỏng, gần 500 ha diện tích nuôi trồng thủy sản và 14.000 ha cây trồng bị ảnh hưởng nặng. Nhiều khu dân cư, cơ sở sản xuất, công trình giao thông, thủy lợi, giáo dục, y tế, văn hóa, viễn thông, điện lực bị hư hỏng; cây xanh, hạ tầng đô thị, công trình công cộng gãy đổ hàng loạt, có nơi gần như bị tàn phá hoàn toàn. Toàn tỉnh mất điện trên diện rộng, thông tin liên lạc gián đoạn, giao thông chia cắt, đời sống người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Thiệt hại do bão số 13 gây ra ước tính lên đến 5.200 tỷ đồng!
Mức độ nghiêm trọng của thiệt hại đã khiến UBND tỉnh Gia Lai công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai để ứng phó và khắc phục hậu quả do bão số 13 gây ra tại 65 xã, phường. Dù vậy, từ thực tế sự hoành hành của cơn bão, sự thiệt hại có thể còn lớn hơn nhiều nếu tỉnh nhà lơ là chủ quan. Nhưng kinh nghiệm và sự thận trọng đã giúp Gia Lai giảm thiểu thiệt hại, nhất là về nhân mạng. Lãnh đạo tỉnh đã chỉ đạo tổ chức phòng chống bão khá bài bản. Khi bão còn xa khơi, 13 tổ công tác đã bám địa bàn, cán bộ đến từng nhà vận động đưa dân ra khỏi vùng nguy hiểm. Lần đầu tiên xuất hiện cụm từ “cưỡng chế di dời” và cũng lần đầu tiên có vị lãnh đạo tỉnh cả quyết: Nếu hạ du ngập lụt mà thủy điện xả lũ dồn dập, sẽ xem xét như “hành vi giết người”! Từ đây tỉnh nhà đã có thêm những mệnh lệnh mới trong phòng chống bão lụt!
Hậu quả cơn bão số 13 chưa kịp khắc phục, nhiều người dân chưa kịp nở nụ cười thì hơn 10 ngày sau bầu trời miền Trung lại nứt toác trút những túi nước khổng lồ liên tục xuống các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng… Mưa lớn kết hợp với việc xả lũ tại các đập thủy điện đã khiến nhiều khu vực hạ lưu sông nước dâng lên nhanh chóng gây ngập lụt trên diện rộng. Lũ lụt thì người miền Trung không lạ bởi đã có từ bao đời. Nhưng lũ lụt thời trước người ta đo mực nước lên xuống bằng cái que cắm chỗ tiếp giáp đất và nước dâng, người chạy lụt còn nhẩn nha bữa cơm trước thềm hè đợi nước mấp mé. Còn giờ đây lũ lụt diễn ra luôn bất ngờ, ào ạt, sầm sập dâng lên nửa mét, một mét… khiến không ai kịp trở tay!
Trước khác, giờ khác là bởi trước có rừng tự nhiên bao phủ, cây cối giữ nước cho lụt về chậm rãi; giờ rừng tự nhiên không còn nhiều, trên các dòng sông lại băm khúc ra làm thủy điện rồi việc điều tiết xả lũ tại các đập thủy điện chưa theo một quy trình hợp lý… Vấn đề thủy điện An Khê – Kanak đã được đồng chí Huỳnh Thành, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai đặt ra trên diễn đàn Quốc hội dịp này, đầy bức xúc, với từ ngữ mạnh mẽ “là công trình sai lầm thế kỷ”, “là quyết định liều lĩnh” khi nói về việc thủy điện chặn dòng sông Ba chuyển nước qua dòng sông Kôn.
Theo tính toán sơ bộ trận lụt trung tuần tháng 11 này, tại 4 tỉnh miền Trung đã làm 102 người chết và mất tích, 1.154 nhà bị hư hỏng, thời điểm mưa lũ lớn nhất 186.000 nhà bị ngập; nhiều công trình hạ tầng giao thông, thủy lợi, giáo dục, y tế bị thiệt hại, ước tính thiệt hại sơ bộ ban đầu 9.035 tỷ đồng. Riêng tỉnh Đắk Lắk có 65 người bị chết và mất tích. Ở tỉnh ta, có 3 người chết, 1 người mất tích, là tỉnh có số người chết do lũ lụt ít nhất so với 3 tỉnh còn lại…
Sau bão lụt, tang thương đang phủ trùm trên dải đất miền Trung. Mỗi một cú nhấp chuột con người ta lại phải neo vào lòng bao nhiêu cảm xúc trước những cảnh đời, những số phận gieo neo và cũng thán phục biết bao những con người quên thân để cứu người trong lũ xiết. Hình ảnh các đồng chí lãnh đạo tỉnh trực tiếp kiểm tra, chỉ đạo ứng phó ngập lụt và yêu cầu các lực lượng bằng mọi biện pháp cơ động đến ngay các địa bàn ngập lụt sâu, chia cắt để di dời, sơ tán. Các lực lượng công an, quân đội và các đội nhóm cứu hộ cứu nạn với xe lội nước, bo bo, thuyền thúng… không quản ngày đêm đến hỗ trợ sơ tán dân. Rồi hình ảnh Đại tướng Phan Văn Giang, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng lội bùn nhão đến thăm dân sau lụt ở xã Tuy Phước và nhắn nhủ với bộ đội: “Chỉ rút quân khi hoàn thành nhiệm vụ. Bà con nào khó khăn, vất vả hơn thì ưu tiên giúp trước… Nếu phải chở vật liệu ở xa thì quân khu, quân đoàn phải chở cho dân. Phần nào đơn giản, bộ đội xây được thì xây giúp”…
Và ấm áp hơn là hình ảnh Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì họp khẩn trực tuyến lúc 2 giờ sáng ở Nam Phi (7 giờ sáng, giờ Việt Nam) với các bộ, ngành và các cơ quan, địa phương để triển khai các phương án cứu hộ, cứu nạn và khắc phục hậu quả, sớm ổn định cuộc sống cho Nhân dân. Thủ tướng yêu cầu cơ quan liên quan rà soát việc vận hành các hồ chứa và các địa phương nghiên cứu các giải pháp lâu dài, căn cơ như tái định cư để di dời người dân khỏi các khu vực nguy hiểm; “Nhân dân cần nhất chúng ta trong những lúc khó khăn, phải đặt mình vào địa vị người dân để triển khai các công việc”… Lại là một mệnh lệnh!
Và với những mệnh lệnh này hy vọng năm sau lũ lụt sẽ bớt kinh hoàng!
DƯƠNG HIẾU
