(VNGL – Mỹ thuật). Triển lãm mỹ thuật “Giao hòa 2”, khai mạc chiều 26.5.2026 tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Gia Lai (phường Quy Nhơn), là một hoạt động giao lưu mỹ thuật có nhiều điểm đáng chú ý. Không chỉ là cuộc gặp giữa nghệ sĩ Gia Lai và TP. Hồ Chí Minh, triển lãm lần này còn gợi ra một vấn đề chuyên môn rộng hơn: mối quan hệ giữa tác phẩm với không gian trưng bày, giữa hội họa với điêu khắc, giữa kinh nghiệm sáng tác cá nhân với đời sống thưởng ngoạn của công chúng.
Triển lãm giới thiệu 62 tác phẩm hội họa và điêu khắc của 56 tác giả đến từ Gia Lai và TP. Hồ Chí Minh. Mỗi địa phương góp mặt 31 tác phẩm, tạo nên một cấu trúc đối thoại khá cân bằng về số lượng. Nhưng giá trị của cuộc gặp không chỉ nằm ở sự cân bằng ấy. Điều đáng quan tâm hơn là mỗi vùng đất bước vào triển lãm với một nền cảm thức khác nhau. Gia Lai trong không gian văn hóa rộng mở, vừa có chiều sâu Tây Nguyên, ký ức đất đai, núi rừng, đời sống bản địa, vừa mang dấu vết văn hóa Chăm và hơi thở của miền duyên hải. Thành phố Hồ Chí Minh lại đem đến sức chuyển động của một trung tâm mỹ thuật lớn, nơi nghệ sĩ có nhiều điều kiện tiếp xúc, thử nghiệm, va chạm và mở rộng ngôn ngữ tạo hình.
Sau cuộc triển lãm “Giao hòa” lần thứ nhất tại Pleiku vào tháng 11.2025, “Giao hòa 2” ở Quy Nhơn cho thấy cuộc gặp giữa Mỹ thuật Gia Lai và TP. Hồ Chí Minh đang dần hình thành một mạch giao lưu có sự tiếp nối. Ở đây, “giao hòa” không nên hiểu như sự hòa tan bản sắc, càng không phải là sự cộng gộp đơn giản tác phẩm từ hai địa phương. Trong nghệ thuật, giao hòa trước hết là sự gặp nhau trong khác biệt. Mỗi tác phẩm vẫn giữ tiếng nói riêng, mỗi nghệ sĩ vẫn đi trên quỹ đạo sáng tạo riêng; nhưng khi đặt cạnh nhau trong cùng một không gian, chúng mở ra một trường nhìn rộng hơn, giúp người xem nhận ra sự khác biệt trong chất liệu, bút pháp, cấu trúc, hình khối và cảm xúc thẩm mỹ.
Điểm nhấn rõ nhất của “Giao hòa 2” là phần điêu khắc. Lực lượng điêu khắc TP. Hồ Chí Minh tham gia khá hùng hậu với 30 tác phẩm, kết hợp cùng 10 tác phẩm điêu khắc của các nghệ sĩ Gia Lai, tạo nên một không gian trưng bày ngoài trời có sức hút riêng. Với một triển lãm mỹ thuật tại Quy Nhơn, sự xuất hiện của 40 tác phẩm điêu khắc trong khuôn viên mở là điều đáng ghi nhận. Trước đây, Quy Nhơn gần như chưa có một cuộc trưng bày điêu khắc ngoài trời với số lượng tác phẩm tương đối lớn và tạo được hiệu ứng không gian rõ như lần này.
Trong khuôn viên xanh, rộng và khoáng đãng của Trung tâm Hội nghị tỉnh, các tác phẩm điêu khắc có điều kiện phát huy đặc trưng ngôn ngữ của mình. Điêu khắc không chỉ được cảm nhận bằng cái nhìn trực diện. Nó cần khoảng lùi, cần ánh sáng, cần lối đi vòng quanh, cần sự thay đổi của điểm nhìn. Khi một khối tượng bước ra khỏi không gian phòng kín, gặp nắng, gió, cây xanh, nền cỏ và khoảng mở kiến trúc, tác phẩm có thêm những quan hệ thị giác mới. Chất liệu bộc lộ rõ hơn. Bề mặt trở nên sống động hơn. Hình khối không còn là một vật thể cô lập, mà tham gia trực tiếp vào cấu trúc không gian xung quanh.
Chính điều này làm cho thưởng ngoạn điêu khắc trở thành một trải nghiệm khác với xem hội họa. Người xem không đứng yên trước tác phẩm, mà đi quanh, đến gần, lùi xa, thay đổi góc nhìn. Một tác phẩm khi nhìn chính diện có thể cho cảm giác khác, nhưng khi bước sang bên hông lại mở ra một nhịp điệu khác của khối. Có tác phẩm mạnh ở cấu trúc, có tác phẩm thiên về biểu cảm chất liệu, có tác phẩm gây ấn tượng bằng sự giản lược hình thể. Sự vận động của người xem vì thế trở thành một phần trong quá trình tiếp nhận tác phẩm. Người xem không chỉ nhìn điêu khắc, mà còn bước vào vùng không gian do tác phẩm tạo ra.
Sự có mặt của 30 tác phẩm điêu khắc từ TP. Hồ Chí Minh đem đến cho triển lãm một nguồn năng lượng nghề nghiệp đáng quý. Với điêu khắc, con số ấy không nhỏ, bởi đây là loại hình đòi hỏi nhiều công sức, vật liệu, kỹ thuật, vận chuyển và điều kiện trưng bày. Khi đặt cạnh 10 tác phẩm của nghệ sĩ Gia Lai, phần điêu khắc của triển lãm tạo nên một cuộc đối thoại giữa nhiều kinh nghiệm sáng tác khác nhau. Ở đó có sự chắc tay của những nghệ sĩ đã đi qua nhiều môi trường triển lãm, đồng thời cũng có cảm thức địa phương, chất đất, chất vùng, chất riêng của những nghệ sĩ đang sống và làm việc trên mảnh đất này.
Nếu điêu khắc tạo nên trục nhấn mạnh mẽ của triển lãm, thì hội họa giữ vai trò cân bằng nhịp điệu thị giác. Số lượng tác phẩm hội họa lần này có phần khiêm tốn hơn so với ấn tượng của điêu khắc, nhưng cách bài trí theo tuyến hình chữ L, bọc lấy khuôn viên lối đi, đã đem lại một hiệu quả đáng chú ý. Tranh trở thành những điểm dừng màu sắc xen giữa các khoảng không gian mở. Sau một khối điêu khắc, người xem gặp một mặt phẳng hội họa. Sau một đoạn lối đi, lại có một bố cục, một mảng màu, một trạng thái cảm xúc khác.
Cách tổ chức ấy giúp triển lãm tránh được cảm giác tách rời giữa các loại hình. Hội họa và điêu khắc cùng tham gia vào một mạch thưởng ngoạn chung. Điêu khắc tạo sức nặng của khối, chất liệu và sự hiện diện ba chiều. Hội họa đem đến chiều sâu của mặt phẳng, màu sắc, đường nét và bề mặt. Một bên buộc người xem phải di chuyển, xoay trở, đổi góc nhìn. Một bên mời người xem dừng lại, đối diện, lắng vào cấu trúc của hình và màu. Sự xen kẽ ấy tạo nên một nhịp xem khá tự nhiên, đồng thời làm rõ hơn vai trò của không gian trong việc tổ chức cảm xúc thị giác.
Từ góc nhìn chuyên môn, “Giao hòa 2” gợi ra một vấn đề đáng suy nghĩ: mỹ thuật, đặc biệt là điêu khắc, hoàn toàn có thể bước ra khỏi không gian trưng bày quen thuộc để đến gần hơn với công chúng trong các không gian mở của đô thị. Một khuôn viên đẹp, nếu có thêm tác phẩm nghệ thuật được đặt đúng chỗ, sẽ không chỉ đẹp ở phương diện cảnh quan. Nó có thêm điểm dừng tinh thần. Nó làm thay đổi nhịp đi của người xem, buộc con người chậm lại, quan sát kỹ hơn và thiết lập một quan hệ thẩm mỹ với nơi chốn.
Với Quy Nhơn, một đô thị có cảnh quan thiên nhiên đẹp, việc đưa điêu khắc vào không gian ngoài trời là một hướng đi rất đáng quan tâm. Điêu khắc không chỉ làm đẹp không gian. Nó còn có khả năng làm thay đổi cảm giác về không gian. Một khối gỗ, một khối sắt, một cấu trúc tạo hình khi được đặt trong quan hệ với cây xanh, lối đi, bầu trời và ánh sáng có thể khiến một khoảng sân quen thuộc trở thành một không gian nghệ thuật. Đó là điều mà các đô thị hiện đại rất cần: những điểm dừng văn hóa, những khoảng lặng thị giác, những hình khối không nhằm mục đích trang trí đơn thuần mà có khả năng gợi mở suy nghĩ.
Tất nhiên, một triển lãm nào cũng có chỗ thành công và chỗ còn có thể làm tốt hơn. Có tác phẩm phát huy khá tốt trong không gian ngoài trời, nhưng cũng có tác phẩm do kích thước còn hạn chế, tạo hình còn nhiều chi tiết, hoặc cách xử lý khối chưa thật phù hợp với khoảng mở, nên chưa tạo được hiệu quả thị giác như mong muốn. Tuy nhiên, chính từ những thử nghiệm như thế, kinh nghiệm sáng tác, tổ chức và trưng bày mới dần được tích lũy. Nghệ thuật cần những lần làm thật, đặt thật, va chạm thật với không gian và công chúng. Không có sự va chạm ấy, tác phẩm dễ chỉ quanh quẩn trong ý niệm, trong xưởng sáng tác, hoặc trong những căn phòng triển lãm quen thuộc.
“Giao hòa 2” vì thế không chỉ là cuộc gặp giữa mỹ thuật Gia Lai và mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Nó còn là cuộc gặp giữa tranh và tượng, giữa mặt phẳng và hình khối, giữa không gian trưng bày và không gian sống, giữa người làm nghề và công chúng. Qua cuộc gặp ấy, nghệ sĩ có thêm dịp nhìn lại cách làm của mình, học hỏi thêm từ đồng nghiệp, mở rộng hơn cách nhìn về nghệ thuật, về xử lý chất liệu, vật liệu, hình khối và không gian trưng bày.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những nghệ sĩ trẻ, nhất là các nghệ sĩ Gia Lai, khi điều kiện đưa tác phẩm ra với công chúng trong những không gian triển lãm có quy mô và tính đối thoại như thế này vẫn chưa thật sự nhiều. Một cuộc trưng bày như “Giao hòa 2” không chỉ đem lại trải nghiệm cho người xem, mà còn có thể gieo thêm cảm hứng, tiếp thêm năng lượng và niềm tin cho người sáng tác. Trong những cuộc gặp như vậy, nghệ sĩ không chỉ thấy tác phẩm của người khác, mà còn nhìn lại chính tác phẩm của mình trong một hệ quy chiếu rộng hơn.
Điều còn đọng lại sau triển lãm là cảm giác về một không gian nghệ thuật mở: tượng đứng dưới trời, tranh men theo lối đi, cây xanh bao quanh, người xem bước chậm lại giữa khuôn viên. Trong cuộc gặp ấy, điêu khắc tạo nên dấu ấn mạnh, hội họa góp phần giữ lại sự cân bằng cho cảm xúc thị giác, còn không gian trở thành yếu tố kết nối các loại hình, các tác phẩm và người xem. “Giao hòa 2” vì vậy không chỉ là một sự kiện trưng bày, mà còn là một gợi ý chuyên môn: nghệ thuật chỉ thật sự sống động khi được đặt vào những quan hệ mở: với không gian, với công chúng, với đồng nghiệp và với đời sống hôm nay.
NĐK. LÊ TRỌNG NGHĨA
