(VNGL – Đời sống văn nghệ). Sáng 9.2, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh, Chi hội Văn nghệ dân gian (Hội VHNT tỉnh) phối hợp cùng Thư viện tỉnh tổ chức tọa đàm chuyên đề “Hàm nghĩa văn hóa của ba từ Đông – Thanh – Xuân” trong Truyện Kiều. Chuyên đề do nhà nghiên cứu, TS. Võ Minh Hải (Phó Trưởng khoa Khoa học, Xã hội và Nhân văn – Trường đại học Quy Nhơn; hội viên Chi hội Văn nghệ dân gian) trình bày, thu hút sự tham dự của nhiều nhà nghiên cứu, giảng viên, văn nghệ sĩ và những người yêu văn học cổ điển.
Tại buổi tọa đàm, TS. Võ Minh Hải tập trung phân tích hàm nghĩa văn hóa của ba từ “Đông – Thanh – Xuân” trong kiệt tác Truyện Kiều của Nguyễn Du, qua đó làm nổi bật những tầng ý nghĩa về thời gian, không gian, lễ tục, định mệnh và thân phận con người được mã hóa tinh tế trong ngôn ngữ thơ lục bát.
Theo đó, chữ “Xuân” vừa gợi mùa thời gian thiên nhiên vừa biểu trưng cho tuổi trẻ, vẻ đẹp, đạo hiếu và cả bi kịch thân phận người phụ nữ khi tuổi xuân bị “khóa” trong những ràng buộc xã hội. Chữ “Thanh” được lý giải như một trục ý nghĩa trải dài từ sự trong sáng của lễ tiết “Thanh minh – đạp thanh”, đến mỹ cảm thanh đạm, ý niệm về “trời xanh” định mệnh, ký ức lưu truyền trong “thanh sử”, và nghịch lý xã hội nơi “thanh lâu”, chốn lầu xanh được gọi bằng một mỹ từ. Qua đó, ngôn ngữ nghệ thuật trong Truyện Kiều vừa che chắn vừa tố cáo hiện thực, làm nổi bật chiều sâu nhân sinh của tác phẩm. Đối với chữ “Đông”, diễn giả cho rằng đây không chỉ là phương hướng địa lý mà còn là “mật mã không gian” của tình cảm, xuất hiện qua các hình ảnh như “tường đông”, “đông lân”, “gió đông”, biểu trưng cho ranh giới khuê phòng, điểm nhìn thầm kín hay tín hiệu của duyên tình bị ngăn trở.
Những luận điểm gợi mở đã góp phần giúp người nghe tiếp cận Truyện Kiều từ góc nhìn văn hóa – biểu tượng, sâu sắc và hệ thống hơn, đồng thời góp phần lan tỏa giá trị di sản văn học dân tộc và khơi dậy niềm say mê nghiên cứu, thưởng thức Truyện Kiều trong đời sống đương đại.
PHI NGUYỄN
