(VNGL – Truyện ngắn). Trời còn mù sương. Những cánh đồng lau sậy còn rập rờn trong cơn ngái ngủ. Những con đường đất quanh co còn chìm giữa không gian nức mùi cỏ dại. Bên triền sông lầy lội bùn, một người đàn bà tay dắt theo đứa con gái nhỏ, giữa bảng lảng khói sương, bóng hai mẹ con như trôi trong vũng sông mây mịt mù. Có vẻ như họ vừa trải qua một đoạn đường gió bụi, khuôn mặt cả hai lộ vẻ bơ phờ, mỏi mệt. Người mẹ thỉnh thoảng lại cúi xuống dỗ dành con, tay chỉ về cái quán nước dựng tạm như cái chòi nằm nép bên cội si mốc cời.
Chị Lài đẩy tấm liếp cửa qua một bên, lật đật dọn hàng rồi quay vào nhen cái bếp than tổ ong để đó, ngồi tước bó chè xanh vừa mua ngoài chợ làng, vừa làm chị vừa nhẩm tính coi còn mấy tuần nữa là Tết. Làm gì làm chứ Tết này vợ chồng chị sẽ về quê ngoại, mấy năm rồi không về, bà con ngoài đó cứ gọi vào hỏi thăm.
Từ bãi dâu, một bầy chim chiền chiện ríu rít rủ nhau về, thả tiếng hót vào thinh không. Chị dừng tay, dõi theo bầy chim cho đến khi những đôi cánh nhỏ xíu chao liệng, mất hút vào mây. Chị cúi xuống quạt lò than phừng lên, chưa kịp bắc ấm chè xanh, chị đã thấy ngoài cửa lấp ló bóng một người đàn bà tay dắt theo đứa con gái nhỏ. Con bé chừng ba tuổi đi đôi dép nhựa tổ ong cáu đen, đôi dép người lớn nó xỏ vô rộng rinh. Con bé mặc cái áo thun xanh bạc màu dính đầy mủ chuối, mấy sợi tóc lơ thơ cháy nắng được cột bằng dây thun nhìn như cái đuôi chuột, nhưng trên khuôn mặt tròn tròn rám nắng đó là đôi mắt đen láy, tinh anh. Vừa thấy chị trưng hũ kẹo đậu ra để bên thùng thuốc lá, con bé đã nhanh nhảu vòng tay: “Dạ, con thưa dì!”.
“Chu cha giỏi dữ!”, chị Lài nghiêng đầu ngắm nghía con bé hồi lâu rồi quay qua người đàn bà, niềm nở: “Sáng sớm mới dọn ra, mua chi mở hàng đi em!”.
Người đàn bà thoáng chút bối rối nhưng lấy lại vẻ bình thản rất nhanh, cô móc trong túi ra mấy tờ tiền lẻ, chỉ thẩu kẹo đậu lí nhí hỏi mua. Chị Lài đang nhen lửa, bỏ đó đứng lên gói mấy miếng kẹo đậu vô bao bóng, đưa cho con bé: “Nè, dì thêm cho hai miếng để dành ăn!”. Con bé đưa tay hí hửng cầm gói kẹo lấy ra một miếng bỏ miệng nhai rột rột. Trong khi con bé ăn, người đàn bà lại ngó ra sông như đang đợi ai. Thấy vậy chị Lài đẩy cái ghế nhựa ra mời: “Hai má con ngồi đó chơi uống ly nước rồi đi đâu thì đi!”.
Trong khi người đàn bà khép nép ngồi xuống, con bé đã lăng xăng chạy quanh quán ngó nghiêng, nó đưa tay hết rờ rẫm mấy chai rượu trắng, tủ thuốc lá, tới mấy thẩu kẹo xanh đỏ xếp bên trên. Hơn nửa tiếng đồng hồ trôi qua, người đàn bà vẫn ngồi yên trên ghế, khuôn mặt thoáng vẻ u buồn, khắc khoải. Đợi ấm nước chè sôi, chị Thôi rót ra một ly thân tình mời: “Uống miếng nước em! Hai má con ngồi chờ đò hử?”. Người đàn bà khẽ dạ, đón lấy ly nước bằng hai tay, nhưng lại hướng ánh mắt nhìn đi nơi khác. Lúc này, chị Lài mới có dịp quan sát kỹ. Người đàn bà còn khá trẻ, khuôn mặt hài hòa có duyên nhờ nước da ngăm ngăm mặn mòi. Nhìn qua, thấy ngay con bé thừa hưởng nét đẹp trên khuôn mặt má nó, duy chỉ có đôi mắt thiếu phụ luôn cụp xuống nhìn đi nơi khác nên chị Lài cũng không dễ hỏi chuyện, ngồi riết cũng không biết nói gì.
Nắng lên. Ngoài bến vọng vào tiếng cười nói lao xao của người đi cất rớ. Trong này chị Lài cũng lui cui lấy rổ rau lang ra ngồi tước. Trưa rau luộc chấm mắm nêm, thêm mấy khúc cá ngừ kho dưa, chi chớ món ni anh Thảnh ưng, ăn cả năm cũng được, chớ thịt heo kho qua bữa sau là càm ràm.
Con bé thấy bó rau liền sà xuống bắt chước chị bứt mấy cọng bỏ vô rổ, hai bàn tay nhỏ xíu thoăn thoắt như đã quen khiến chị Lài ưng không rời mắt. Nhìn nó, chị lại chạnh lòng nghĩ tới cảnh vợ chồng cưới nhau hơn chục năm mà trong nhà vẫn không có tiếng cười con trẻ. Ngày trước, biết chị với anh hẹn hò, làng trên xóm dưới đã có người nói ra nói vô. Cưới về được ba tháng, anh Thảnh trong một lần lên rẫy cuốc phải trái bom bi còn sót lại, mảnh bom không lớn nhưng phải cưa hết chân trái. Từ ngày đó anh cũng mất luôn khả năng làm chồng, làm cha. Hơn mười năm trời đằng đẵng, mỗi khi nhìn vợ bồng mấy đứa con nít trong xóm hít hà cho thỏa cơn thèm con, anh Thảnh lại xót xa.
Đêm đó chị gội đầu xong, ra hiên ngồi hong tóc. Trong này anh cũng se sẽ bước ra ngồi xuống bên vợ, cầm cái quạt phe phẩy đuổi muỗi. Chị dựa vô vai chồng mơ màng nhìn lên đám mây trắng xốp trên nền trời cao xanh vời vợi. Lấy hết dũng khí, anh Thảnh thẽ thọt: “Mình nè, tui có chuyện muốn nói với mình”. Chị quay lại ngạc nhiên nhìn chồng: “Ủa, chớ có chuyện chi mà làm bộ quan trọng dữ?”. Yên lặng hồi lâu, anh Thảnh mới khẽ khàng: “Mình coi có đám nào thương thì tính chuyện, còn kiếm đứa con mà bồng, chớ tui vầy làm khổ mình…”. Phải khó khăn lắm anh mới thốt ra được mấy câu. Tức thì chị bật dậy đẩy anh bằng cánh tay của người đàn bà lực điền. “Nói chi lạ! Vợ chồng tình nghĩa hơn chục năm trời chớ ít chi? Tính chuyện là tính chuyện chi? Anh nghĩ răng rứa anh?”. Chị tuôn ra một tràng, không đợi anh Thảnh nói thêm câu nào, chị chạy u ra đường. Đêm đó, anh Thảnh lang thang khắp nơi tìm vợ nhưng không thấy đâu. Qua bữa sau chị về, mắt mũi sưng mọng, ba ngày quay mặt vô vách không nói với chồng một lời. Từ ngày đó anh Thảnh tởn tới già…
Nhìn con bé tròn trịa dễ thương ngồi trước mặt, chị lại nhớ chuyện cũ, tủm tỉm cười một mình, phải chi anh Thảnh đừng đụng trái bom bi ác nghiệt đó, giờ có khi chị tới ba đứa như con bé ni chớ không ít. Hai bàn tay con bé vẫn đều đều bứt cọng rau, thỉnh thoảng nó lại ngước nhìn chị, ánh mắt cảm tình không giấu giếm, có vẻ như mấy miếng kẹo đậu cũng có tác dụng. Nghĩ vậy chị bật cười, nâng khuôn mặt bầu bĩnh của nó lên ngắm nghía. Ngoài hiên, người đàn bà cũng tần ngần đứng lên, nói vọng vô. “Em gởi con bé ngồi chơi chút, ra bến xong công chuyện cái vô liền”. Không nghĩ ngợi gì, chị Lài gật đầu, nói thêm: “Đi mô đó đi, để nó ngồi đây lặt rau cho tui, chút nữa tui cho nó ăn cơm trả cái công nà!”. Chị cười, con bé cũng ngửa mặt cười khậc khậc.
Một giờ… hai giờ… vẫn không thấy người đàn bà quay lại. Chị tranh thủ xới chén cơm, gắp khúc cá kho đưa cho con bé, dỗ dành: “Xúc ăn đi con, chút má quay vô!”. Con bé lẳng lặng ăn hết chén cơm nhưng trên khuôn mặt đã bắt đầu lo lắng. Nó dáo dác nhìn ra bến, vẻ bất an càng lúc càng hiện lên gương mặt non nớt. Qua trưa, vẫn không thấy má nó quay lại, chị kéo rèm che quán, dắt con bé đi về phía bến sông, theo hướng người đàn bà đã đi.
Bến vắng. Vài chiếc ghe chở than qua chợ làng cũng neo đậu dập dềnh bên mé nước, chủ ghe la liệt nằm gác mái ngủ trưa. Nhìn quanh khúc sông cũng không thấy bóng dáng người đàn bà, chị vội vàng dắt con bé về, bụng thầm nghĩ biết đâu cổ quay lại quán tìm con mà không thấy mình? Nắng chang chang dội xuống trảng cát mênh mông, con bé vẫn lếch thếch đi, mồ hồi mồ kê túa ra như tắm, hai cái má đỏ lựng vì nắng, thấy thương. Chị cúi xuống dỗ dành: “Ráng chút nghe con!”. Như chỉ chờ có vậy, con bé òa lên nức nở, tiếng khóc tủi hờn khiến chị thêm mủi lòng. Chị ôm con bé, thơm lên cái má lem luốc mồ hôi và nước mắt, lòng trào lên một tình thương lạ lùng.
Về tới quán đã thấy chồng đứng đợi, anh lo lắng nhìn chị bơ phờ dưới cái nắng trưa đứng bóng, nhưng khi nhận ra có con bé lũm chũm đi bên cạnh, gương mặt khắc khổ liền giãn ra, miệng cười hiền khô: “Con nhà ai đó mình?”. Chị Lài lẳng lặng vô quán vất cái nón, ngồi phịch xuống, kéo chồng lại gần thì thầm cốt để không cho con bé nghe thấy. Anh Thảnh sau một hồi ngơ ngác thì hiểu ra, anh biểu chị ráng ngồi chờ tới tối coi sao, biết đâu má nó gặp chuyện gì, rồi cũng tới đón con về chớ ai đời…
Một tuần trôi qua. Bóng dáng người đàn bà vẫn biệt tăm. Chị Lài lúc thúc dắt con bé qua làng bên hỏi thăm tin tức má nó, ai cũng lắc đầu, có người còn chép miệng thở dài, Tết nhứt tới nơi còn bỏ con, khổ thân con nhỏ! Lúc này anh chị mới hiểu ra, má con bé cố tình bỏ con chớ làm gì có chuyện gửi nó đó rồi quay trở lại!
Con bé sau hai ngày vật vã khóc lóc rồi cũng quen, tối đến nó nằm co, nép vào lòng chị ngủ như con chó con. Anh Thảnh bỏ bớt công chuyện ở xưởng, chiều chiều lật đật chạy về dắt con bé ra bến sông đi dạo với hy vọng má nó vì nhớ con mà quay lại tìm. Chị Lài cũng ra quán mở cửa lấy lệ rồi để đó, ba chân bốn cẳng về sớm thủ thỉ với con bé. Dỗ nó ăn, gội đầu tắm rửa, mua quần áo mới…
Từ ngày có con bé, nhà anh chị lúc nào cũng rộn ràng. Rảnh ra anh lại làm cho con mấy món đồ chơi tự chế: Lon sữa bò làm trống, cọng lá dừa gấp thành con châu chấu, mấy viên bi nặn bằng đất sét… Chỉ có vậy mà con bé rạng rỡ, ánh mắt sáng trong ai nhìn cũng thấy lòng mềm lại. Thiệt tình, ngó con bé tới người khó tính nhất cũng phải ưng. Đã vậy, nó suốt ngày cười, thấy con gà mái dẫn bầy con lục tục đào xới góc vườn, nó bật cười khanh khách, gặp con diều giấy chao nghiêng ngoài đồng, nó cũng vỗ tay reo. Mỗi cơn mưa rào là một lần nó vui sướng chạy ra hiên giơ tay hứng từng giọt nước, vừa hứng vừa bi bô hát đủ thứ bài. Con bé bắt đầu quen kêu má, kêu ba. Tiếng kêu hồn nhiên như thể đây mới chính là ba má nó, còn ngôi nhà này cũng chính là tổ ấm của nó.
Những ngày cuối năm, ủy ban xã đông đen người tới lui. Vợ chồng anh Thảnh cũng dắt con ra ký giấy tờ xin nhận nó làm con nuôi. Anh chị đặt con tên Minh Châu để ví nó như một vật báu trời cho.
***
Sau mưa. Mùi hoa dại hăng hắc xộc lên ven những con đường làng quanh co nối với bãi bờ, cái mùi nồng nồng của đám hoa dại ngũ sắc, xuyến chi, chó đẻ… quyện vào ngọt đượm loang ra chẳng thể lẫn vào đâu giữa triền sông lộng gió. Những cánh đồng lau sậy rập rờn rạp mình nghiêng ngả như sóng. Gió từ sông phả vào mang theo hơi ẩm lành lạnh còn sót lại của mùa đông năm cũ. Trên ngọn thầu đâu trơ trụi chỉ còn vài búp lá li ti, bầy chiền chiện lượn về đậu vắt vẻo, nghiêng đầu nhún nhảy trước khi rủ nhau vụt bay. Tiếng chít chiu… chít chiu… rớt lại từng hồi lảnh lót.
Minh Châu lúc thúc đi sau lưng má, hai bàn chân lũn chũn xỏ đôi dép nhựa quai hồng có con bướm, cố rướn lên chạy theo cho kịp. Mới sáng sớm nó đã thức giấc ngồi chầu hẫu trên giường ngó xuống. Biết sáng nay má lên thị trấn đi chợ Tết nên nó dậy sớm canh chừng, vừa thấy má quay vô xách cái giỏ nó phóc xuống đất chạy u ra cổng đứng.
Qua con đường lông chông đất đá, cỏ gà, đến khúc quanh ra chợ, bàn chân nó bì bõm lội qua vũng nước mưa nhầy nhụa bùn và phân trâu, vừa đi nó vừa ngước lên ngó chừng, thấy má không để ý, nó dừng lại giẫm bành bạch vô vũng nước, nước bùn đỏ quạch tung tóe văng lên tới đầu, nó ngửa mặt cười như nắc nẻ. Má nó đi trước, cái mủng cắp bên hông, trong đó cặp gà trống bị trói chân đang kêu cục cục. Con bé đạp nước văng tới đầu, làm cái trò thiệt ngẳng ngược mà má nó không hay, khuôn mặt đăm chiêu ngẫm ngợi lâu lâu quay lại nhắc nó cầm canh: “Nhanh nhanh cái chân, con!”.
Hôm qua má nó ngồi ngoài hiên than vô: “Tết nhứt nhà chưa có chi ngoài mấy thẩu dưa món”. Ba bồng nó lên võng đưa, thủng thẳng nói ra: “Bắt cặp gà trống bán bớt rồi sắm đồ chớ để chi cho nhiều sáng ra gáy điếc cái lỗ tai”.
Chợ Tết tấp nập. Tiếng gà vịt cục cục cạp cạp trong mấy cái lồng tre để bên xe bò cát trắng. Mùi hành hương, dưa kiệu nồng lên giữa cái nắng hanh hanh. Phía bên kia tiếng heo ìn ịt trong mấy cái giỏ đan. Nó nhấp nhổm nhìn qua, mấy con heo đen thui nằm ngửa, mấy cái lồng gà trống thiến, con nào con nấy lông đỏ tía. Gần đó, chiếc xe bò đầy nhóc mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài… Ông bán trái cây đội cái mũ sùm sụp, ngồi trên càng xe bò miệng la bai bải: “Cầu dừa đủ xài… cầu dừa đủ xài đi mấy thím ơi!”.
La chừng khản tiếng, ông mở bi đông nước tu ừng ực, kéo cái mũ vải lau mồ hôi rồi lại chụp lên đầu. Má kéo nó ngồi xuống mé đường bên cạnh xe bán trái cây, nó ngó trước ngó sau, bắt chước má lót đôi dép ngồi cho đỡ mỏi cái chân. Má lôi cặp gà trong mủng ra để lên miếng ni lông, vãi cho nắm lúa. Hai con gà bị cột chân bằng sợi dây chuối vẫn rướn cái cổ lên mổ cho được mấy hột lúa. Con bé nhìn dòng người lướt qua, những bước chân đi nhịp nhàng, hai đầu đòn gánh cong cong kĩu kịt, không ai để ý đến má con nó và cặp gà trống kêu cục cục bên đường.
Nắng trưa rọi xuống dòng kênh phía sau hực lên mùi hôi hám. Hai cái má con bé đỏ lựng, nó khát khô cổ. Ông bán trái cây đứng gần đó thấy tội nghiệp kéo nó vô trong đình đứng cho mát, còn mở bi đông nước cho nó hớp mấy miếng. Bên rìa đường má nó vẫn kiên trì ngồi với hai con gà miệng há ra vì nóng. Mấy bà mấy cô gồng gánh lướt qua, trưa trầy trưa trật, ai cũng hối hả mua mua bán bán để còn về dọn dẹp…
Giữa chợ Tết tấp nập, từ xa con bé nhận ra bóng ba đang chống nạng bước tới, túi xách lỉnh kỉnh các thứ bánh trái. Con bé lao về phía ba. Thoạt nhìn thấy con, anh Thảnh đã ngồi thụp xuống ôm con vào lòng, gương mặt khắc khổ giãn ra nụ cười hiền khô. Minh Châu lon ton đi giữa ba má, hai bím tóc rung rung, bàn chân xỏ đôi dép nhựa lách chách in dấu trên mặt đường.
Gió từ bãi lau trắng xóa thổi về mang theo mùi nếp mới, mùi gừng cay ngọt ngào. Từ phía triền sông, sương phủ trắng bãi bờ như một lớp khăn voan kéo dài đến con đường sống trâu bụi lầm. Con bé lon ton đi giữa ba má, tiếng nó cười giòn tan hòa vào tiếng chim chiền chiện đang vút lên đỉnh trời mây…
VŨ NGỌC GIAO