(VNGL – Bút ký). Tháng Chạp, gió mùa thoảng qua từng cơn mang theo hơi lạnh, dấu vết thiên tai chưa kịp tan đi trên mặt đất, cũng là thời điểm các vườn hoa ở nhiều vùng quê bước vào mùa đẹp nhất. Đó là mùa vươn cành, chớm nụ. Mùa mà người trồng hoa ăn ngủ theo từng nhịp sinh trưởng của cây, để gom góp sắc xuân cho đời.
Cho những nguôi quên
Gia Lai, đúng hơn là vùng đông Gia Lai đã gánh chịu thiệt hại nặng nề của cơn bão số 13, nối tiếp trận lũ lịch sử đã phá hủy nhiều nhà cửa; hoa mầu, cây cối cũng theo đó tan tác. Với những người trồng hoa Tết, sự khắc nghiệt của thời tiết này khiến cho họ như đứng ngồi trên đống lửa: hoa đã lên búp chưa? Nụ có đều không? Có kịp nở cho mùa Tết?… Những vườn hoa tháng Chạp vì thế là công sức, là sự nhẫn nại, là niềm tin bền bỉ của người nông dân. Ở đó, mỗi gốc mai, mỗi luống cúc, mỗi chậu vạn thọ đều mang một câu chuyện vượt qua thiên tai, vượt qua nghi ngại, vượt qua cả những lần suýt buông tay.
Tháng Chạp, tôi cùng người bạn về thăm lại làng Bình Lâm (xã Tuy Phước Đông), nơi mà nghề trồng cúc đã thành truyền thống. Từ mươi năm trước, tôi đã yêu thích vùng đất này vào mùa hoa Tết hòa cùng cảnh sắc bình yên, những mái ngói nâu quanh tháp cổ trầm mặc. Dưới chân tháp, những bông cúc vàng ánh lên trong chiều, khiến cho người chiêm ngắm hoa cũng thấy lòng mình như được cơi nới ra ngoài tầm mắt. Ở xứ này, ban đầu người dân trồng cúc kim, cúc Thượng Hải về sau đã chuyển dần sang cúc đại đóa, cúc pha lê…
Tôi dạo quanh khu Bình Lâm, thấy không còn nhiều hoa như bao năm trước. Hỏi thì ai cũng lắc đầu: “Bị bão phá”.
Theo thông tin từ UBND xã Tuy Phước Đông, mưa bão đã làm hư hại khoảng 15 ha rau màu và hoa kiểng với gần 40.000 chậu hoa bị ảnh hưởng, tổng giá trị thiệt hại ước hơn 3,6 tỷ đồng. Sau bão lũ, người trồng hoa Bình Lâm nhanh chóng quay lại vườn, nhặt nhạnh những chậu hoa còn sót, cải tạo đất và xuống giống vụ mới. Ông Lê Cao Minh, người chuyên trồng cúc, lắc đầu: “Thiên tai không buông tha ai”. Năm nay, bão số 13 quật gãy đổ 400 chậu cúc giống sắp đơm nụ của ông, mất đứt 20 triệu đồng. Ông chỉ tay về phía những chậu xi măng đang xếp chồng thành dãy, nói: “Hoa giập gãy, tôi phải đổ đất, úp chậu. Vụ cúc Tết này coi như bể”. Nhưng rồi lại thấy ông lạc quan: “Mất thì làm lại. Đất còn, người còn, Tết vẫn còn ở phía trước mà”. Ông Minh chuyển sang trồng hơn ba ngàn cây vạn thọ, giống Thái và Mỹ, sinh trưởng tốt, ít công chăm hơn. Theo ông, muốn vạn thọ nở đúng Tết, cần sự kiên nhẫn và tỉ mỉ ngay từ khâu làm đất. Đất phải được trộn với phân hữu cơ đã ủ trước đó chừng hai mươi ngày, cho phân hoai, đất nguội, rễ non mới không bị “sốc”, không bị tuyến trùng làm cho u bướu, còi cọc. Giống hoa cũng phải lựa cho kỹ. Vạn thọ Thái, vạn thọ Mỹ hay giống Pháp được ưu ái hơn cả vì bông tròn, cánh dày, màu vàng lên sắc và giữ được lâu ngày chưng. Nhưng giống tốt chỉ là điều kiện ban đầu. Điều quan trọng nhất, theo người trồng hoa, là cái tay bấm ngọn. Khi cây vừa đủ lớn, phải ngắt đọt đúng lúc để cây bung ra tám, mười nhánh con. Có như vậy, tán mới tròn, nụ mới nhiều, bông mới nở đều.
Ông Minh đứng nhìn những hàng vạn thọ đang lên xanh ngắt, ánh mắt không giấu được niềm hy vọng. Với người trồng hoa, mỗi lần đứng dậy sau bão cũng giống như một lần gieo lại niềm tin vào mùa xuân. Ông Dương Minh Tân, Chủ tịch UBND xã Tuy Phước Đông, nói về hoa Tết bằng giọng ấm áp. Để hoa không bị ế khi xuân cận kề, xã tổ chức phiên chợ hoa vào các ngày 18 và 19 tháng Chạp, mở thêm lối ra cho những chậu hoa gom cả mùa nắng gió. Cán bộ và Nhân dân trong xã được vận động mua hơn 2.000 chậu hoa trang trí đường làng, khu dân cư, vừa gọi xuân về sớm, vừa san sẻ đầu ra với người trồng. Hai điểm bán hoa tập trung đặt ở đường vào tháp Bình Lâm và chợ Phước Sơn, đủ gần để người dân ghé mua, đủ tiện cho du khách dừng chân.
Nhìn xa hơn, địa phương đang tính chuyện dài hơi, ấy là kêu gọi doanh nghiệp đầu tư Khu trồng hoa ứng dụng công nghệ cao ở làng hoa Bình Lâm, quy mô khoảng 24 ha; kết nối sản xuất với du lịch, tổ chức chợ hoa định kỳ, đưa thương hiệu hoa Bình Lâm đi xa hơn qua các hội chợ, triển lãm, festival hoa trên khắp cả nước. Hoa nở trong vườn, nhưng đường đi của hoa thì đã được mở sẵn…
Thắm sắc hoa vàng
Trở về với quê nhà An Nhơn, nơi là vựa mai hàng đầu ở miền Trung. Giữa vườn mai rì rào ở Thanh Liêm (xã An Nhơn Đông), chị Nguyễn Thị Mỹ Tiên lom khom bên những chậu mai xếp hàng thẳng tắp. Công việc của chị là lặt lá, nhổ nọc. “Mấy việc này em làm riết rồi quen, nhìn lá là biết lúc nào nên xuống”, chị chia sẻ. Nói đến công việc khác dành cho cây mai, chị Tiên lắc đầu: “Cái đó phải dành cho người có tay nghề, là nghệ nhân. Tụi em mà đụng vô là hư sự”. Chị bảo, người làm thuê như chị chỉ nhận những phần việc mình chắc tay, vì mai là tiền, là công sức cả năm của chủ vườn.
Ở làng mai Thanh Liêm, nhắc đến mai cảnh, đến nghệ nhân có khả năng tạo tác dáng mai, người ta chỉ ngay ông Nguyễn Trí Tuấn – chủ vườn mai Tuấn Ngọc.
Giờ đây, khi đứng giữa vườn mai rộng thênh thang, nhìn những chậu bonsai chớm nụ trong gió Chạp, ít ai còn nhớ ông Tuấn từng là một chủ xe ủi, lăn lộn với công trình, lấm lem bụi đất. Ông bảo, không rõ từ khi nào, chỉ biết mỗi lần thấy mai là ông thấy lòng mình yên, thấy đất quê mềm ra dưới bàn tay, thấy rễ cây như có hơi thở. Ông Tuấn thẳng thắn nhìn nhận, mai An Nhơn bây giờ không còn thịnh như trước. Thị trường biến động, nhiều chủ vườn phải thu hẹp diện tích, từ hàng ngàn cây giờ chỉ còn vài trăm, thậm chí hơn trăm chậu giữ nghề. Mai cảnh đã bước qua thời phát triển tự phát để vào giai đoạn đào thải khắc nghiệt. Chỉ những người thật sự làm nông, lấy công làm lãi, không lệ thuộc nhiều vào vốn vay hay nhân công thuê ngoài mới trụ được. Ông Tuấn vẫn tin vào cây mai địa phương. Dù giá cao hơn, nhưng bền. Hợp khí hậu, hợp thổ nhưỡng, chịu được rét, ít bệnh. Khác với nhiều loại mai “công nghiệp”, bị thúc phân thuốc, lớn nhanh nhưng yếu gốc, dễ chết khi gặp đất mặn hay thời tiết khắc nghiệt. Giữ nghề, theo ông, không phải trồng nhiều mà là trồng đúng, chuyển từ số lượng sang chất lượng, từ đại trà sang độc bản.
Bởi vậy, trong vườn ông giờ có những gốc mai cổ thụ năm mươi, bảy mươi, thậm chí trên chín mươi năm tuổi. Có cây được đặt tên nghe như một tích xưa: “Ngũ long phục hổ”. Năm thân mai vươn lên như năm con rồng, tượng trưng cho ngũ phúc. Bộ đế bên dưới xù xì, vững chãi, gợi hình một con hổ đang nằm phục, “cài” đủ lực. Ông Tuấn chia sẻ, người trong giới cây cảnh ước giá của nó không dưới một tỷ đồng, nhưng với ông, giá lớn nhất là giữ được nó sống khỏe qua từng mùa gió bão, để mỗi độ xuân về lại khai hoa từ những chắt chiu chăm dưỡng.
Tháng Chạp về, mai bắt đầu chớm nụ. Ông Tuấn đi giữa vườn, tay chạm nhẹ lên từng cành, niềm vui của người trồng mai thể hiện rõ nhất ở khoảnh khắc nhìn nụ bung cánh đúng dịp giao mùa. Khi ấy, mọi nhọc nhằn cả năm coi như tan vào hương xuân. Với ông Tuấn và nhiều hộ trồng mai, được giữ nghề, giữ mai, và giữ cho làng mai Nhơn An một thời còn sắc vàng mỗi độ Tết về – thế là đủ một mùa xuân trọn vẹn.
Chớm những mầm xuân
Trở lại những vườn cúc bên sông Côn khi búp đã vun đầy. Ven sông, cúc được hút đất phù sa màu mỡ. Nhưng cũng chính con sông ấy, mỗi mùa mưa lũ lại mang theo nỗi lo. Người trồng cúc quen với việc “ăn theo trời”. Nhưng họ không phó mặc. Họ tính toán thời vụ, che chắn, gia cố, và sẵn sàng làm lại từ đầu. Những vườn cúc ở An Nhơn ít thiệt hại hơn ở nơi khác. Tại khoảnh đất rộng khu dân cư Bắc Tân An (phường Bình Định), tôi gặp vợ chồng anh Huỳnh Tấn Nha Trang, khi anh đang dăm cành cho cúc. Anh cười tươi, khoe: “Năm nay, vườn nhà tui hơn 200 chậu thương lái đặt mua sỉ hết rồi. Cúc Tết năm nay được mùa”.
Bên cạnh vườn anh Trang là vườn cúc ông Lê Trung Hiếu. Ông Hiếu vui vẻ góp chuyện: “Tui làm cúc cũng gần 30 năm thấy năm nay cúc được giá”. Ông khoe trồng 300 gốc, giá bán từ 350.000 đến 700.000 đồng mỗi chậu. Cả vườn đã có người mua sỉ từ sớm. Chiều đã sẫm tối, gương mặt người nông dân tỏa lên nét rạng rỡ khi dăm cành, nâng niu từng búp nụ xanh um tròn trịa. Nhìn họ, tôi như hình dung một cái Tết no ấm của gia đình người trồng hoa.
Chủ ý thăm lại vườn đào của một nghệ nhân ở Tây Sơn, tôi chạy xe về thôn Bính Đức, xã Bình An. Anh Phạm Văn Tạo vui mừng khi gặp lại tôi. Anh khoe, năm 2023, huyện đã công nhận sản phẩm đào Nhật Tân của anh là sản phẩm OCOP hạng 3 sao. Càng về sau, anh càng nhân thêm nhiều giống. Năm nay, anh thuê thêm vườn với tổng diện tích 4 sào, có tầm 700 chậu, gốc. Anh vui mừng chia sẻ: “Khách đã đặt mua hết các chậu, “xí bùm” gốc đào ưng ý để chuẩn bị mang về chưng Tết”. Những năm gần đây, anh Tạo còn được một số chủ hoa đào, mua hoa rồi gửi lại nhờ chăm chút. Anh Tạo không giấu được niềm vui, thổ lộ: “Dù cơn bão lịch sử vừa rồi có làm hư hại một số cây, cành. Nhưng năm nay, vườn đào vẫn nở tốt, Tết này dự kiến thu lợi về cho gia đình hơn trăm triệu”.
Đi qua những vườn hoa tháng Chạp, tôi nhận ra, chăm hoa là cách người nông dân gửi gắm niềm tin vào tương lai. Sau bão lũ, sau mất mát, họ vẫn chọn gieo trồng với niềm tin rằng đất không phụ người. Mỗi cành mai được uốn thế, mỗi búp cúc được dăm tỉa, mỗi bông vạn thọ được nâng niu đều mang theo dấu tay, hơi thở và nhịp sống của người trồng hoa. Ở đó có mồ hôi, có lo toan, có cả niềm vui lặng lẽ khi thấy nụ hé, thấy thương lái ghé thăm, thấy một mùa xuân nữa đang về gần…
ĐỨC LINH
