Núi Tân Phụng, Mũi Vi Rồng – cảnh quan nơi đầu sóng Phù Mỹ Đông

(VNGL – Đất và người Gia Lai). Nằm ở phía Đông xã Phù Mỹ Đông, Núi Tân Phụng – Mũi Vi Rồng là nơi hội tụ giữa cảnh quan biển độc đáo, ký ức lịch sử cách mạng và đời sống văn hóa của cư dân làng chài. Việc quần thể này vừa được công nhận là Di tích lịch sử – danh lam thắng cảnh cấp tỉnh không chỉ khẳng định giá trị vốn có của vùng đất đầu sóng mà còn mở ra cơ hội để địa phương bảo tồn, phát huy và định vị một điểm đến giàu bản sắc trên trục di sản ven biển Gia Lai.

 Địa danh mang chiều sâu lịch sử và văn hóa

Núi Tân Phụng từ lâu đã hiện diện trong thư tịch cổ với nhiều tên gọi như Lạc Phụng (落鳳), Kê Khê (鷄溪) hay Khe Gà. Theo Đại Nam nhất thống chí, tên gọi Tân Phụng xuất hiện muộn hơn, gắn với quá trình khai phá, lập làng của cư dân Việt ở vùng duyên hải từ đầu thế kỷ XVIII. Nhiều khả năng, tên thôn Tân Phụng có trước, rồi dần được dùng để gọi dãy núi nằm phía sau làng như một biểu tượng che chở cho cộng đồng cư dân ven biển.

Mũi Vi Rồng là phần nhô ra biển của dãy núi Tân Phụng. Theo cách lý giải dân gian, Vi Rồng mang nghĩa là vây rồng, xuất phát từ hình dáng các lớp đá xếp chồng lên nhau như thân rồng đang trỗi dậy giữa biển lớn. Qua thời gian, nơi đây không chỉ là địa danh địa lý mà đã trở thành biểu tượng văn hóa của cư dân vùng biển Phù Mỹ Đông. Địa danh này còn gắn với nhiều truyền thuyết dân gian, trong đó nổi bật là câu chuyện về Cao Biền chém đứt long mạch, để lại những lớp “đá vảy rồng” và dấu tích huyền thoại còn lưu truyền đến hôm nay. Những lớp trầm tích lịch sử và dân gian ấy khiến Núi Tân Phụng – Mũi Vi Rồng mang giá trị vượt lên khỏi ý nghĩa của một thắng cảnh đơn thuần.

Nơi núi – biển giao hòa và không gian ký ức cách mạng

Điều tạo nên sức hút đặc biệt của Mũi Vi Rồng chính là sự giao thoa hiếm có giữa núi và biển. Khối đá granit tự nhiên nhô dài ra biển Đông với cấu trúc phân tầng tạo cảm giác như một con rồng đang hướng mình ra đại dương. Dưới chân mũi đá là Hang Rồng, nơi sóng biển va vào các hốc đá tạo nên những âm thanh vang vọng, vừa hùng vĩ vừa huyền bí. Bao quanh khu vực là bãi cát trắng, vùng san hô ven bờ, các cụm đá tự nhiên và hệ sinh thái biển phong phú.

Nếu thiên nhiên tạo nên vẻ đẹp của địa danh này thì lịch sử lại tạo nên chiều sâu. Trong kháng chiến chống Pháp, núi Tân Phụng từng là vị trí quan sát chiến lược, nơi xây dựng hệ thống phòng thủ ven biển và các đài quan sát bảo vệ vùng tự do Bình Định từ hướng biển. Đến thời kỳ chống Mỹ, địa hình hiểm trở cùng hệ thống hang đá tự nhiên đã biến nơi đây thành căn cứ hoạt động cách mạng quan trọng. Những địa danh như Hố Sậy, Hố Ông Bườn, Hang Đá Bí hay Hang Đá Mài từng là cứ địa của cán bộ, du kích và lực lượng cách mạng địa phương. Chính sự kết hợp giữa thiên nhiên và lịch sử đã tạo nên một không gian ký ức đặc biệt – nơi mỗi ngọn gió biển hay mỗi mỏm đá đều chất chứa câu chuyện của nhiều thế hệ cư dân vùng duyên hải.

 Không gian văn hóa biển và tiềm năng phát triển di sản

Dưới chân núi Tân Phụng là Lăng Ông Nam Hải – trung tâm tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng ngư dân địa phương. Hằng năm, lễ hội cầu ngư diễn ra tại đây không chỉ là hoạt động tín ngưỡng mà còn là dịp cộng đồng tái khẳng định mối quan hệ gắn bó với biển cả và tinh thần bám biển của cư dân miền Trung.

Người dân địa phương vẫn truyền nhau những câu ca: “Mũi Vi Rồng đầu sóng/ Núi Tân Phụng lưng trời/ Gối tựa vào đất mẹ/ Mắt dõi khơi xa vời…”. Những câu ca ấy phản ánh cách cộng đồng nhìn nhận địa danh này như một phần máu thịt của quê hương. Không chỉ là nơi ngắm cảnh hay check-in, núi Tân Phụng – Mũi Vi Rồng còn là không gian trải nghiệm văn hóa biển, nơi kết nối lịch sử, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng. Việc được xếp hạng di tích cấp tỉnh tạo tiền đề để địa phương xây dựng các mô hình du lịch sinh thái – lịch sử – văn hóa gắn với trải nghiệm cộng đồng, kết nối với các điểm đến ven biển khác, tạo thành chuỗi giá trị du lịch biển phía Đông Gia Lai.

Việc Núi Tân Phụng – Mũi Vi Rồng được công nhận là Di tích lịch sử – danh lam thắng cảnh cấp tỉnh không đơn thuần là sự ghi nhận về mặt pháp lý đối với một địa danh. Quan trọng hơn, đây là sự khẳng định giá trị của một không gian hội tụ thiên nhiên, lịch sử và văn hóa biển đặc sắc của Phù Mỹ Đông. Giữa tiếng sóng đầu ghềnh và những lớp đá vảy rồng hướng ra biển lớn, nơi đây không chỉ lưu giữ ký ức của quá khứ mà còn mở ra kỳ vọng về một không gian di sản sống động, góp phần định vị bản sắc văn hóa biển của quê hương Phù Mỹ trong tương lai.

VÕ ĐỊNH PHONG