(VNGL – Mỹ thuật). Một năm chưa phải quãng thời gian đủ dài để nói đến những đổi thay lớn của mỹ thuật. Một tác phẩm có thể vẫn còn dang dở trong xưởng vẽ, một ý tưởng có khi mới chỉ dừng ở vài nét phác đầu tiên. Nhưng một năm cũng đủ để nhận ra những chuyển động đầu tiên của một cộng đồng sáng tạo khi cùng bước vào một hành trình mới.
Gia Lai hôm nay là nơi hai dòng chảy văn hóa gặp nhau. Một bên là đại ngàn với đất đỏ bazan, tượng gỗ dân gian và không gian sử thi Tây Nguyên; một bên là miền biển Bình Định với di sản Champa, nghệ thuật Tuồng và truyền thống mỹ thuật lâu đời. Sự gặp gỡ ấy mở ra nhiều cơ hội để người nghệ sĩ nhìn vùng đất mình đang sống bằng một góc nhìn rộng hơn.
Một năm qua, đời sống mỹ thuật Gia Lai được nối tiếp bằng nhiều hoạt động chuyên môn. Mỗi hoạt động mang một sắc thái riêng, nhưng khi đặt cạnh nhau đều góp phần phác họa diện mạo của mỹ thuật tỉnh nhà trong năm đầu tiên sau hợp nhất.
Triển lãm “Về miền đất đỏ” để lại nhiều ấn tượng về sự trưởng thành của lực lượng họa sĩ nữ. Cuộc hội ngộ của các họa sĩ đến từ ba miền Bắc – Trung – Nam tạo nên một không gian đa dạng về ngôn ngữ tạo hình. Trong không gian ấy, các họa sĩ nữ Gia Lai không còn xuất hiện như những gương mặt riêng lẻ. Mỗi người theo đuổi một con đường sáng tác khác nhau, từ sơn mài đến hội họa giá vẽ, nhưng đều cho thấy sự nghiêm túc và bản lĩnh trong lựa chọn của mình. Chính sự khác biệt ấy làm nên sức sống của triển lãm.
Nếu “Về miền đất đỏ” ghi nhận sự trưởng thành từ bên trong của đội ngũ sáng tác thì “Hoa xuân gió biển” lại gợi lên một chuyển động khác: sự trở về của những người đi xa với quê hương. Bốn họa sĩ quê Bình Định, sau nhiều năm học tập, sinh sống và sáng tác tại TP. Hồ Chí Minh, đã mang tác phẩm trở về triển lãm trên chính mảnh đất mình lớn lên. Điều đáng trân trọng không chỉ là những tác phẩm được giới thiệu, mà còn là lựa chọn trở về. Quê hương không giữ người nghệ sĩ ở lại, nhưng luôn là nơi họ muốn mang những thành quả lao động của mình trở về chia sẻ. Mỗi lần trở về như thế, mỹ thuật địa phương lại có thêm một cuộc đối thoại giữa trải nghiệm của người đi xa với ký ức của vùng đất đã làm nên họ.
“Giao hòa 2” – Cuộc trưng bày ngoài trời tại Quy Nhơn với sự tham gia của các nghệ sĩ Gia Lai và Hội Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh không chỉ mang đến một không gian nghệ thuật giàu sức sống, mà còn tạo cơ hội để những người làm nghề trao đổi trực tiếp về chất liệu, tư duy tạo hình và những tìm tòi mới. Sau mỗi cuộc gặp, điều mang về nhiều khi không phải là một câu trả lời, mà là một cách nhìn khác về chính con đường sáng tác của mình.
Nếu “Giao hòa 2” mở rộng những cuộc đối thoại ấy thì “Khoảng trời riêng” lại thể hiện một bước đi chủ động của các nghệ sĩ Gia Lai. Bảy họa sĩ, trong đó có bốn họa sĩ nữ, mang tác phẩm đến triển lãm tại TP. Hồ Chí Minh. Điều đáng ghi nhận không nằm ở địa điểm tổ chức mà ở tâm thế của người sáng tác. Họ chủ động đưa tác phẩm bước vào một môi trường nghệ thuật rộng mở hơn để đối thoại và tự thử thách mình. Dù cùng đứng trong một không gian trưng bày, mỗi người vẫn giữ được tiếng nói tạo hình riêng. Đó cũng là điều làm nên giá trị của một triển lãm nhóm.
Bên cạnh các hoạt động triển lãm, việc hoàn thành giai đoạn II cụm tác phẩm điêu khắc “Đất và Người Gia Lai” tại suối Hội Phú cũng mang nhiều ý nghĩa. Điêu khắc công cộng có một đời sống khác với tác phẩm trong phòng triển lãm. Một tác phẩm đặt giữa công viên sẽ gặp người dân mỗi ngày, trở thành một phần của không gian sống và ký ức đô thị. Điều đáng quý là nhiều nhà điêu khắc của Chi hội đã cùng góp sức cho công trình này, mỗi người một ngôn ngữ tạo hình nhưng cùng chung mong muốn làm giàu thêm diện mạo văn hóa của Gia Lai.
Điều khiến tôi tin tưởng nhất sau một năm qua là sự tiếp nối giữa các thế hệ nghệ sĩ. Lớp họa sĩ trẻ, đặc biệt là thế hệ 8x, ngày càng xuất hiện nhiều trong các hoạt động chuyên môn. Họ được đào tạo bài bản, không ngại thử nghiệm và mang đến những nguồn năng lượng mới. Cùng với đó là sự trưởng thành của lực lượng họa sĩ nữ, những người đang từng bước khẳng định mình bằng lao động sáng tạo bền bỉ và tiếng nói nghệ thuật ngày càng rõ nét.
Trong dòng chảy ấy, họa sĩ Hồ Thị Xuân Thu có một đóng góp đáng trân trọng. Nhiều năm gắn bó với sơn mài, chị không chỉ bền bỉ sáng tác mà còn mở xưởng của mình để đồng nghiệp cùng làm việc, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lớp họa sĩ trẻ tiếp cận với chất liệu truyền thống. Có những ảnh hưởng không đến từ những bài giảng, mà đến từ chính cách một người sống với nghề.
Một hoạt động chuyên môn đáng nhớ khác là Trại Bồi dưỡng kỹ thuật và sáng tác sơn mài năm 2026. Gần hai mươi họa sĩ cùng làm việc dưới sự hướng dẫn của họa sĩ Trần Lãng, trong không gian sáng tác do họa sĩ Hồ Thị Xuân Thu hỗ trợ. Mười ngày không dài nhưng đủ để những người làm nghề cùng nhìn lại một chất liệu truyền thống bằng những cách tiếp cận mới. Điều còn lại sau trại không chỉ là những tác phẩm mới, mà còn là những kinh nghiệm được chia sẻ và niềm tin rằng sơn mài vẫn còn nhiều khả năng phát triển trong đời sống mỹ thuật hôm nay.
Năm qua cũng ghi nhận một dấu mốc đáng nhớ khi Gia Lai được chọn đăng cai Triển lãm Mỹ thuật Nam miền Trung và Tây Nguyên lần thứ 30. Riêng Chi hội Mỹ thuật Gia Lai có 61 tác giả gửi 97 tác phẩm tham gia xét chọn; 72 tác phẩm của 57 tác giả được Hội đồng Nghệ thuật lựa chọn trưng bày, nhiều nhất trong các địa phương tham dự. Những con số ấy phản ánh sự sôi nổi của phong trào sáng tác, nhưng điều có ý nghĩa hơn là ngày càng nhiều nghệ sĩ chủ động bước vào một sân chơi khu vực bằng những sáng tác mới, sẵn sàng đối thoại và khẳng định tiếng nói nghệ thuật của mình.
Một năm chưa đủ để nói đến những thành tựu lớn. Nhưng đủ để chúng tôi có thêm những đồng nghiệp mới, thêm những cuộc gặp gỡ và thêm niềm tin vào con đường đang đi. Rồi sẽ còn nhiều triển lãm, nhiều trại sáng tác và nhiều cuộc hội ngộ khác. Nhưng sau tất cả, điều còn ở lại vẫn luôn là tác phẩm. Chính tác phẩm sẽ lưu giữ tinh thần của một thời đại, ký ức của một vùng đất và những khát vọng mà người nghệ sĩ gửi gắm. Đó cũng là lý do để tôi tin rằng, hành trình của mỹ thuật Gia Lai sau hợp nhất mới chỉ bắt đầu.
LÊ TRỌNG NGHĨA