(VNGL – Thời sự). Sáng 29.9, tại Chủng viện Qui Nhơn (phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai), Ban Văn hóa Giáo phận Qui Nhơn tổ chức tọa đàm với chủ đề “Nước Mặn và chữ Quốc ngữ qua dòng thời gian”. Đây là hoạt động chuyên đề văn hóa – văn học được Tòa Giám mục Qui Nhơn tổ chức thường niên vào tháng 9, nhằm tạo diễn đàn trao đổi, nghiên cứu về những vấn đề gắn với lịch sử văn hóa, văn học và quá trình hình thành, phát triển chữ Quốc ngữ.
Tọa đàm năm nay thu hút sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu, học giả với 34 tham luận của 22 tác giả, nhóm tác giả. Trong đó, 26 tham luận được tuyển chọn đưa vào Tài liệu Tọa đàm và 8 tham luận được lựa chọn trình bày trực tiếp. Nhiều nhà nghiên cứu như Nguyễn Thanh Quang, TS Lê Nhật Ký, TS Lê Minh Sơn, TS La Mai Thi Gia, Trương Đình Hiền, Võ Đình Đệ, Võ Nguyễn Thành Sơn, Mai Thìn… đã đóng góp nhiều tham luận giá trị.
Các tham luận tiếp cận chữ Quốc ngữ từ nhiều góc độ, tập trung làm rõ quá trình hình thành, những không gian lịch sử, nhân vật và sự kiện có liên quan đến sự ra đời, phát triển của chữ Quốc ngữ. Qua đó, tọa đàm góp thêm những tư liệu và cách tiếp cận nhằm nhận diện rõ hơn vai trò của Nước Mặn trong lịch sử hình thành chữ Quốc ngữ, cũng như mối liên hệ giữa các trung tâm truyền giáo, văn hóa, giáo dục và hoạt động in ấn tại vùng đất Bình Định xưa.
Tại tọa đàm, vai trò của Nước Mặn tiếp tục được đặt trong mối liên hệ với Nhà in Làng Sông – một dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển chữ Quốc ngữ tại vùng đất Bình Định. Từ hậu bán thế kỷ XIX, Nhà in Làng Sông đã in và phát hành nhiều ấn phẩm tôn giáo phục vụ công tác mục vụ, truyền giáo của Giáo phận Qui Nhơn; đồng thời xuất bản nhiều sách báo phục vụ giáo dục, đào tạo, nghiên cứu, văn chương, học thuật và các lĩnh vực khác.
Nếu Nước Mặn được xem là một trong những nơi chữ Quốc ngữ ở trạng thái phôi thai, thì hoạt động của Nhà in Làng Sông góp phần đưa chữ Quốc ngữ từ không gian tôn giáo, truyền giáo đi sâu hơn vào đời sống xã hội. Qua hoạt động in ấn và phát hành, chữ Quốc ngữ ngày càng được sử dụng rộng rãi, đồng thời tiếp tục hoàn thiện về hình thức và khả năng biểu đạt.
Từ những nghiên cứu, trao đổi tại tọa đàm, vấn đề chữ Quốc ngữ hiện trong tiến trình gắn với lịch sử giao lưu văn hóa, giáo dục, truyền bá tri thức và hoạt động xuất bản tại miền Trung. Đây cũng là hướng tiếp cận góp phần làm rõ hơn vị trí của Nước Mặn và Làng Sông trong tiến trình lịch sử chữ Quốc ngữ.
Dịp này, Ban Văn hóa Giáo phận Qui Nhơn cũng đã giới thiệu chủ đề tọa đàm năm 2027: “Nhà in Làng Sông”, tiếp tục mở rộng việc nghiên cứu những dấu ấn của vùng đất Bình Định trong hành trình hình thành và phát triển chữ Quốc ngữ.
PHI NGUYỄN
