(VNGL – Tản văn). Sáng cao nguyên, gió đã đổi mùa. Núi lửa Chư Đang Ya chìm trong màn sương mỏng, hơi lạnh theo gió len qua vòm cây, trườn xuống triền đất đỏ, chạm vào mái nhà, hàng rào, bậc cửa. Nắng lên muộn hơn thường ngày, nhạt và trong, rơi từng chút một xuống vạt cỏ. Xa xa, tiếng chim gọi nhau ríu rít. Con đường dẫn về phía rẫy vắng người, chỉ còn dấu bánh xe in trên nền đất ẩm. Rồi một đốm vàng hiện ra bên triền dốc. Thêm một đốm nữa… Và phía sau khúc quanh, những bụi dã quỳ đã bắt đầu thắp lên sắc vàng trên sườn đồi.
Âm thầm qua những tháng mưa, ngày nắng, dã quỳ lặng lẽ lớn lên bên bờ rẫy, ven đường, dưới chân núi. Đến khi hơi lạnh đầu mùa chạm xuống cao nguyên, hoa đồng loạt mở cánh. Màu vàng vốn nằm đâu đó trong đất, trong nắng, trong những tháng ngày mưa nắng, nay bỗng bật lên giữa trời xanh, làm con đường quen bỗng trở nên lạ mắt.
Gia Lai vào mùa hoa dã quỳ không còn vẻ trầm mặc thường ngày. Sắc hoa chạy theo những con đường, nghiêng xuống triền dốc, rồi lại vươn lên theo sườn núi. Hoa đứng bên những rẫy cà phê đang vào mùa, nép dưới tán cây, len qua bờ đất, chạm cả vào hàng rào cũ kỹ…
Dã quỳ không tìm chỗ bằng phẳng để đứng. Hoa chọn những bờ đất nghiêng, những triền dốc gió lộng, những khoảng đất bỏ quên bên đường. Đất cằn cho rễ cây bám sâu. Mưa nhiều cho thân lá vươn mình. Nắng dữ dội ấp ủ những sắc hoa vàng. Đến mùa, tất cả những tháng ngày âm thầm ấy cùng lúc hiện lên trong một bông hoa nhỏ. Bởi thế, trong sắc vàng dã quỳ, người ta còn nhận ra một phần vẻ đẹp của cao nguyên. Đó là vẻ đẹp được làm nên từ nắng và gió, từ nhọc nhằn và bền bỉ, từ những con đường bụi đỏ chạy xuyên qua rẫy, từ buổi sớm người nông dân khoác áo bước ra khi sương còn phủ kín lối đi.
Đầu mùa, dã quỳ chưa vàng kín những triền đồi. Hoa chỉ mới lác đác bên những bờ đất, ven con đường nhỏ dẫn vào rẫy. Có bông vừa hé, cánh còn khum lại như giữ lấy chút nắng cuối mùa mưa. Có bụi đã bung vàng rực, nổi bật giữa nền cỏ còn xanh. Sau những ngày mưa dài, cao nguyên bắt đầu khô dần. Đất đỏ se mặt. Những vũng nước bên đường cạn đi. Bầu trời cao hơn, trong hơn. Gió cũng đổi khác, mang theo hơi lạnh ngày đầu đông.
Đi trên những con đường quanh Chư Đang Ya vào buổi sớm, người ta dễ bắt gặp những dấu hiệu đầu tiên của mùa hoa. Một bụi dã quỳ mọc bên hàng rào. Một vạt hoa thấp thoáng sau rẫy cà phê. Một triền dốc xa xa vừa được phủ lên màu vàng mỏng. Có khi chỉ vì một sắc vàng bất chợt hiện ra giữa màu xanh mà người ta ngoái nhìn, rồi tự hỏi từ bao giờ cao nguyên đã bắt đầu chuyển mùa. Hoa cứ thế, từng bụi một, từng triền một, lan dần theo những con đường đất đỏ. Sáng nay còn thưa, vài hôm sau đã thấy vàng thêm một khoảng. Những cánh hoa mỏng đón nắng, rung lên trong gió. Sau lưng hoa là núi, trước mặt là đường, bên cạnh là những rẫy cà phê đang xanh rì. Cảnh vật vẫn quen, chỉ có màu vàng khiến tất cả bỗng trở nên rực sáng.
Giữa mùa, dã quỳ không còn đứng thành từng đốm nữa. Hoa nối hoa, bụi nối bụi, triền này sang triền khác. Những con đường đất đỏ, trước kia chỉ có cỏ dại ven đường, nay ngập trong sắc hoa vàng rực hai bên. Có đoạn hoa phủ sát mép đường, có đoạn cả sườn đồi như được trải một tấm thảm vàng. Phía trên là trời xanh, phía dưới là màu đỏ bazan. Cao nguyên vào những ngày ấy vừa dữ dội bởi nắng gió, lại vừa dịu dàng bởi sắc hoa dã quỳ.
Buổi sáng, dã quỳ trong và tươi. Sương còn đọng trên lá, ánh nắng đầu ngày xuyên qua từng cánh hoa, làm màu vàng trở nên dịu dàng. Đến trưa, hoa cháy lên dưới mặt trời. Vàng trên nền xanh. Vàng bên màu đất đỏ. Vàng chạy dài theo những khúc cua rồi mất hút sau chân núi. Nắng đã thôi gay gắt, nắng nghiêng dài trên những sườn đồi. Dã quỳ ngả theo chiều gió, những cánh hoa bắt ánh sáng cuối ngày, vàng như mật. Xa xa, khói bếp bắt đầu bay lên từ những mái nhà nằm khuất sau rẫy. Tiếng xe thưa dần trên đường. Chỉ còn gió đi qua triền hoa, lay động từng bụi dã quỳ đang ở độ rực rỡ nhất.
Cuối mùa, gió trở nên hanh khô. Những cánh hoa bắt đầu phai màu và thưa hơn. Màu vàng rơi xuống bên đường, nằm lẫn trong cỏ khô. Triền dốc thôi rực rỡ, trở về với màu đất đỏ và màu xanh quen thuộc. Gia Lai lại khoác lên mình vẻ trầm tĩnh của những ngày chờ mùa mới. Mùa dã quỳ đã qua. Mưa sẽ trở lại. Rẫy cà phê sẽ xanh lên. Nắng sẽ hong khô những con đường. Gió núi tự tìm về. Và một sớm nào đó, giữa màu xanh miên miết của cao nguyên, một đốm vàng sẽ bất chợt bật lên. Rồi thêm một đốm nữa. Gia Lai lại gọi mùa. Mùa dã quỳ gọi nắng.
CỎ THI
