Truyền thông “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”
(VNGL – Bút ký). Sau gần nửa thế kỷ kể từ ngày chiến tranh lùi xa, vẫn còn rất nhiều hài cốt liệt sĩ chưa đưa về với đất mẹ, vẫn còn những gia đình mòn mỏi chờ một tin tức về người thân đã ngã xuống. Đằng sau mỗi chuyến xe lặng lẽ đưa hài cốt liệt sĩ trở về Tổ quốc là hành trình không ngơi nghỉ của những người lính Đội K52 giữa rừng sâu Campuchia, là ký ức của các cựu chiến binh, là những mẫu ADN được nâng niu gìn giữ. Hành trình ấy hôm nay được tiếp nối bằng Chiến dịch 500 ngày đêm mà tỉnh Gia Lai đang triển khai, với mong muốn trả lại tên cho những người đã hy sinh và khép lại nỗi đợi chờ của những người còn sống.
Bước chân giữa rừng sâu
Giữa những cánh rừng già Đông Bắc Campuchia, nơi dấu tích chiến tranh đã dần bị thời gian phủ lấp, hành trình của những cán bộ, chiến sĩ Đội K52 (Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh Gia Lai) vẫn lặng lẽ nối dài suốt 25 năm qua. Mỗi mùa khô, họ lại lên đường với một niềm tin rằng, ở đâu đó dưới lớp đất đỏ, vẫn còn những người lính đang chờ ngày trở về…
Cuối tháng Ba, tôi có dịp đi qua Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh. Buổi chiều biên giới hôm ấy bình yên đến lạ. Những đoàn xe chở hàng nối nhau qua lại, tiếng người mua bán xen lẫn tiếng gió lao xao trên những hàng cây ven đường. Ít ai còn hình dung, nơi cửa ngõ bình yên ấy từng là tuyến đường của những đoàn quân năm xưa, nơi biết bao người lính đã vượt biên giới để làm nhiệm vụ quốc tế cao cả trên đất nước Campuchia. Hơn hai tháng sau, ngày 10.6, cũng tại nơi ấy, đoàn xe chở 18 quách hài cốt phủ quốc kỳ đỏ thắm từ từ tiến về phía đất mẹ. Hai bên đường, cán bộ, chiến sĩ và người dân đã đứng đợi từ sớm. Không ai bảo ai, tất cả đều cúi đầu khi đoàn xe đi qua. Sau bao năm nằm lại nơi đất khách, cuối cùng các anh đã trở về.
Ngày 13.6, tôi có mặt tại lễ viếng, truy điệu và an táng 18 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ. Cả nghĩa trang phủ một màu trầm mặc. Dòng người âm thầm đổ về từ rất sớm. Nhiều người chưa từng biết tên những liệt sĩ đang nằm trong các quách hài cốt ấy, cũng không có người thân yên nghỉ nơi đây, nhưng vẫn đến để cúi đầu dâng nén hương tri ân. Trong tiếng chuông ngân, tiếng nhạc truy điệu trầm hùng và làn hương bảng lảng, những vòng hoa mang dòng chữ “Đời đời nhớ ơn các anh hùng liệt sĩ” được kính cẩn đặt trước anh linh những người đã khuất. Khoảnh khắc những lá quốc kỳ được nâng niu phủ lên từng quách hài cốt trước khi các anh về nơi an nghỉ cuối cùng khiến không ít người lặng lẽ lau nước mắt.
Tại đây, tôi gặp bà Nguyễn Thị Yến (tổ 1, Đức Cơ) đang chăm chú dõi theo từng nghi thức đón các anh về đất mẹ. Cha của bà là một “cách mạng lão thành”, từng tham gia kháng chiến chống Mỹ và sau đó là cuộc chiến chống quân Pol Pot vào năm 1978. Nhiều người thân của bà cũng từng tham gia cách mạng, vào sinh ra tử trên nhiều chiến trường, nên với bà, mỗi lần đón các anh trở về là một lần đón chính người thân của mình. Năm nào Đội K52 đưa các anh về Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ, bà cũng có mặt từ rất sớm. Những ngày thường, bà cùng mấy người bạn vẫn sang nghĩa trang thắp hương, quét tước từng lối đi, chăm chút các phần mộ như chính người thân của mình. “Lần nào đưa các anh về đây, tôi cũng gác lại hết công việc để cùng bạn bè đón các anh. Ngày có làm tiền triệu tôi cũng không đi”, bà Yến giản dị nói.
Có mặt tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ, ông Sor Soputra – Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Nhân dân Campuchia, Chủ tịch Đảng Nhân dân Campuchia tỉnh Stung Treng – bùi ngùi nhắc đến những người lính Việt Nam đã góp phần giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng Pol Pot. Ông nói, Nhân dân Campuchia mãi biết ơn sự hy sinh ấy, bởi chính những người lính tình nguyện Việt Nam đã mang lại hòa bình và cơ hội hồi sinh cho đất nước Chùa Tháp.
Ít ai biết rằng, phía sau lễ đón trang nghiêm ấy là cả một mùa khô đầy nhọc nhằn giữa rừng sâu đất bạn. Họ mang theo lương thực, dụng cụ, dựng những căn lán tạm giữa rừng rồi tỏa đi khắp ba tỉnh Ratanakiri, Stung Treng và Preah Vihear. Mỗi manh mối, dù chỉ là tên một ngôi làng cũ hay một ký ức mơ hồ của nhân chứng, đều được họ lần tìm bằng tất cả hy vọng. Thượng tá Nguyễn Xuân Toản, Đội trưởng Đội K52, chia sẻ rằng mỗi chuyến đi đều phải đối mặt với vô vàn hiểm nguy với rừng sâu, sốt rét, bom mìn còn sót lại và cả những biến động an ninh bất ngờ nơi đất bạn. Có khi, cả đội phải chia nhỏ lực lượng, dựng lán giữa rừng hàng tháng trời chỉ để kiểm chứng một nguồn tin mong manh. Nhưng, chưa khi nào họ nghĩ đến chuyện dừng lại. Điều níu bước những người lính K52 suốt 25 năm qua không đơn thuần là mệnh lệnh quân ngũ. Đó còn là lời hứa của người đang sống với những người đã hy sinh, rằng, không để đồng đội mãi nằm lại nơi đất khách. Chính lời hứa lặng lẽ ấy đã giúp họ vượt qua sốt rét, bom mìn và những tháng ngày bám rừng tưởng như vô tận.
Đại tá Võ Thanh Hải, Chủ nhiệm Chính trị Bộ CHQS tỉnh Gia Lai, kể rằng mỗi mùa khô trên đất bạn Campuchia là một hành trình lặng lẽ nhưng chưa bao giờ vơi đi ý nghĩa. Từ ngày 19.11.2025 đến 10.6.2026, cán bộ, chiến sĩ Đội K52 đã vượt qua những cánh rừng sâu, địa hình hiểm trở và cả những vùng còn tiềm ẩn bất ổn để khảo sát trên địa bàn 139 xã, phường thuộc 23 huyện, thành phố của ba tỉnh Ratanakiri, Stung Treng và Preah Vihear. Từ 23 nguồn tin có giá trị, đơn vị đã tổ chức đào tìm tại 19 vị trí với hàng chục nghìn mét hào và gần 11.000 m³ đất đá được bóc mở, đưa 18 hài cốt liệt sĩ về với đất mẹ, trong đó có 8 hài cốt tại Ratanakiri, 7 hài cốt tại Stung Treng và 3 hài cốt tại Preah Vihear. Kết quả ấy nâng tổng số hài cốt liệt sĩ do Đội K52 tìm kiếm, quy tập và hồi hương từ năm 2001 đến nay lên 1.530 hài cốt. Phía sau những con số ấy là sự đồng hành của chính quyền, quân đội và Nhân dân Campuchia, là những ký ức quý giá của các cựu chiến binh, nhân chứng hai nước, và là hành trình miệt mài với bao quyết tâm của những người lính K52 suốt một phần tư thế kỷ.
Tại hội nghị sơ kết nhiệm vụ 6 tháng đầu năm 2026 của Ban Chỉ đạo 515 diễn ra vào ngày 20.6, Thượng tá Nguyễn Xuân Toản cho biết, để chia sẻ lực lượng cho Chiến dịch 500 ngày đêm, Đội K52 đã chủ động giảm quân số làm nhiệm vụ tại Campuchia từ 15 xuống còn 11 cán bộ, chiến sĩ. Dẫu còn nhiều khó khăn phải đối diện, từng thành viên vẫn xác định phải giữ vững kỷ luật, tiếp tục hành trình tìm kiếm đồng đội.
Gọi lại tên những người lính
Những chuyến xe lặng lẽ đưa các anh trở về Đức Cơ chỉ là điểm cuối của một hành trình. Để có thêm một lần phủ lá cờ Tổ quốc lên linh cữu đồng đội, phía sau đó là biết bao mùa khô lặn lội giữa rừng sâu, là những cuộc dò tìm từ ký ức cựu chiến binh, từ từng tấm bản đồ cũ, từng mẫu sinh phẩm ADN và cả sự chờ đợi mỏi mòn của những gia đình liệt sĩ. Hành trình ấy hôm nay đang được tiếp nối bằng Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính liệt sĩ còn thiếu thông tin mà tỉnh Gia Lai đang đồng loạt triển khai.
Gia Lai hiện có hàng chục nghìn phần mộ liệt sĩ đang yên nghỉ tại 119 nghĩa trang trên địa bàn. Trong đó vẫn còn hàng nghìn phần mộ chưa xác định được danh tính hoặc còn thiếu thông tin. Mỗi ngôi mộ chưa biết tên liệt sĩ là một khoảng trống trong hồ sơ, là nỗi khắc khoải chưa nguôi của biết bao gia đình suốt hơn nửa thế kỷ qua. Để hành trình tìm đồng đội không còn chỉ dựa vào ký ức, tỉnh Gia Lai đang triển khai đồng bộ việc rà soát, kiểm đếm, chuẩn hóa và số hóa dữ liệu mộ liệt sĩ. Đến nay, toàn bộ 119 nghĩa trang đã được khảo sát, đối chiếu, cập nhật thông tin đối với 41.999 phần mộ, trong đó còn 11.976 phần mộ chưa có thông tin và 11.832 phần mộ chỉ còn một phần thông tin. Mỗi dữ liệu được bổ sung hôm nay đều có thể trở thành manh mối để ngày mai thêm một người lính được gọi đúng tên mình.
Đại tá Võ Tấn Tài, Tỉnh ủy viên, Chính ủy Bộ CHQS tỉnh cho biết Gia Lai đang triển khai quyết liệt Chiến dịch 500 ngày đêm theo chỉ đạo của Ban Thường vụ Tỉnh ủy. Toàn tỉnh đã thành lập 135 tổ công tác cấp xã và 6 tổ lấy mẫu sinh phẩm. Tính đến ngày 17.7, toàn tỉnh đã tiến hành khai quật tại 19 nghĩa trang liệt sĩ, trong đó có 11 nghĩa trang liệt sĩ đã hoàn thành việc lấy mẫu. Tổng số mộ được khai quật là 2.705, lấy được 1.737 mẫu đủ điều kiện và bàn giao 1.568 mẫu cho Viện pháp y Quân đội phục vụ giám định ADN. Mỗi mẫu sinh phẩm được chuyển đi cũng đồng nghĩa với một hy vọng mới được gửi gắm.
Song song với việc lấy mẫu ADN, các lực lượng cũng miệt mài lần theo từng nguồn tin về nơi chôn cất liệt sĩ. Đại tá Võ Thanh Hải, Chủ nhiệm Chính trị Bộ CHQS tỉnh cho biết, từ hồ sơ lưu trữ, bản đồ tác chiến đến lời kể của cựu chiến binh và người dân đều được đối chiếu, kiểm chứng trước khi tổ chức khảo sát thực địa. “Trong 6 tháng đầu năm 2026, các lực lượng đã tổ chức khảo sát tại 35 địa điểm có thông tin về hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh thuộc các xã Chư Prông, Đức Cơ, Chư Sê, Ia Mơ, Ia Puch, Ia Phí, SRó, Phù Mỹ Đông, Kim Sơn, Tuy Phước Đông… Việc tổ chức tìm kiếm được thực hiện đúng quy trình, đúng quy định, bảo đảm chặt chẽ, hiệu quả và an toàn. Sau khi quy tập, các hài cốt liệt sĩ đều được hoàn thiện hồ sơ, tổ chức lễ truy điệu và an táng trang nghiêm tại các nghĩa trang liệt sĩ theo quy định. Kết quả tìm kiếm cất bốc đến ngày 12.7, được 27 hài cốt liệt sĩ”, đại tá Võ Thanh Hải thông tin.
Tại Hội nghị sơ kết công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ 6 tháng đầu năm 2026 do Ban Chỉ đạo 515 Quân khu V tổ chức vào ngày 18.7, Thiếu tướng Trần Minh Trọng, Phó Chính ủy Quân khu, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quân khu V đánh giá cao những nỗ lực của Gia Lai. Theo ông, trong 6 tháng đầu năm, các đơn vị của Quân khu V phụ trách thuộc các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Đà Nẵng, Quảng Ngãi và Khánh Hòa đã quy tập được 109 hài cốt liệt sĩ trong nước và 61 hài cốt liệt sĩ ở Lào và Campuchia. Song song với đó, công tác giám định ADN cũng được đẩy mạnh. Tính đến ngày 16.7, toàn Quân khu đã khai quật 8.121 mộ liệt sĩ chưa có thông tin, lấy được 4.637 mẫu đủ điều kiện giám định và đã bàn giao 555 mẫu về các trung tâm chuyên môn. Gia Lai là một trong những địa phương dẫn đầu về tiến độ lấy và bàn giao mẫu sinh phẩm ADN, tạo nền tảng quan trọng cho hành trình trả lại tên cho những người đã ngã xuống.
Chiến dịch 500 ngày đêm đang triển khai mạnh mẽ và nhận được những cộng hưởng lớn từ các cá nhân, đơn vị, đặc biệt là những người lính năm xưa. Trong câu chuyện của mình, ông Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Gia Lai nói rằng, điều quý nhất mà các cựu chiến binh còn lưu giữ không chỉ là ký ức, mà còn là những “tọa độ ký ức”. Một cái tên làng cũ, một con suối, một gốc cây hay một ký hiệu còn sót lại trên tấm bản đồ năm xưa đều có thể trở thành manh mối đưa đồng đội trở về. Vì thế, Hội Cựu chiến binh tỉnh đề xuất phát động phong trào “Mỗi cựu chiến binh – Một nguồn tin quý”, xây dựng “Ngân hàng ký ức chiến trường Gia Lai”, số hóa lời kể, bản đồ và tư liệu, kết hợp với công nghệ GIS và ADN để kết nối những mảnh ghép tưởng chừng rời rạc. Bởi mỗi ký ức được lưu giữ hôm nay đều có thể trở thành một hy vọng của ngày mai.
Chiến dịch 500 ngày đêm chính thức diễn ra từ ngày 15.3.2026 đến ngày 27.7.2027. Tỉnh Gia Lai đang quyết tâm cho chiến dịch này, và đã cấp tập thực hiện bằng quyết tâm lớn. Có lẽ vậy, tôi thêm tin tưởng khi đại tá Võ Tấn Tài khẳng định: “Tỉnh sẽ phấn đấu hoàn thành chỉ tiêu của chiến dịch trước ngày 30.4 năm sau”.
Chiến dịch 500 ngày đêm và hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ hy sinh trên đất bạn vẫn còn tiếp nối với bao quyết tâm. Tôi cứ mường tượng, rồi mùa khô năm sau, khi những chuyến xe lại chở đồng đội trở về Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Cơ, có lẽ bà Yến cùng bao bè bạn của mình vẫn sẽ đứng ở cổng nghĩa trang như bao năm nay để lặng lẽ đón các anh. Và biết đâu, ở một miền quê nào đó, sẽ lại có thêm một gia đình thôi ngóng đợi, thêm một người lính sau hơn nửa thế kỷ được trở về với đất mẹ, để một lần nữa được gọi bằng chính tên mình…
GIA BÌNH
