(VNGL – Thời sự). Tối 7.11, tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (phường Pleiku), tỉnh Gia Lai tổ chức chương trình nghệ thuật Đêm hội cồng chiêng Gia Lai năm 2026, với sự tham gia của gần 1.500 nghệ nhân đến từ 10 tỉnh, thành phố trong cả nước và 29 xã của tỉnh Gia Lai. Trong không gian hội tụ sắc màu văn hóa các dân tộc, những thanh âm cồng chiêng ngân vang đã tạo nên một đêm hội giàu bản sắc, lan tỏa giá trị Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Dự chương trình, về phía Trung ương có Trung tướng Đào Tuấn Anh, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Ủy viên Quân ủy Trung ương, Tư lệnh Quân đoàn 34; đồng chí Trần Thị Hoa Ry, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội. Về phía tỉnh Gia Lai, có đồng chí Thái Đại Ngọc, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy; đồng chí Phạm Anh Tuấn, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh. Cùng dự có lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương; lãnh đạo các tỉnh, thành phố: Phú Thọ, Thanh Hóa, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Đồng Nai; Tổng Lãnh sự, Lãnh sự nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và Tham tán Đại sứ quán Hàn Quốc tại Việt Nam. Tham dự chương trình còn có các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo tỉnh Gia Lai; lãnh đạo các sở, ban, ngành, tổ chức chính trị – xã hội của tỉnh; lãnh đạo các xã, phường; đại diện hiệp hội du lịch, doanh nghiệp, nhà đầu tư, đối tác, nhà tài trợ cùng đông đảo nghệ nhân, Nhân dân và du khách.
Mở đầu đêm hội là màn trình diễn cồng chiêng của Đoàn cồng chiêng cổ xã Ia Sao, đưa người xem trở về không gian văn hóa đại ngàn với những nhịp chiêng trầm hùng, rộn rã. Từ âm thanh của những nhạc cụ truyền thống, chương trình mở ra hành trình khám phá đời sống văn hóa, tín ngưỡng, phong tục và những giá trị tinh thần được các cộng đồng dân tộc Tây Nguyên gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.
Phát biểu khai mạc chương trình, đồng chí Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai nhấn mạnh, từ bao đời nay, tiếng cồng, tiếng chiêng đã ngân vang trong đời sống buôn làng Tây Nguyên, từ những nghi lễ thiêng liêng đến các ngày hội cộng đồng. Cồng chiêng không chỉ là âm nhạc mà còn là tiếng nói của tâm hồn, ký ức cộng đồng, sợi dây kết nối con người với thiên nhiên, tổ tiên và với nhau. Những giá trị đặc sắc ấy đã làm nên Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, được UNESCO vinh danh là Kiệt tác Di sản truyền khẩu và phi vật thể của nhân loại năm 2005, trở thành niềm tự hào của Tây Nguyên và cả dân tộc Việt Nam.
Theo đồng chí Phạm Anh Tuấn, trước những biến đổi của đời sống hiện đại, việc bảo tồn cồng chiêng đang đối mặt với nhiều thách thức, nhất là nguy cơ mai một các bài chiêng cổ, kỹ thuật chỉnh chiêng, tri thức dân gian và sự thiếu hụt lực lượng kế tục. Vì vậy, bảo tồn không chỉ là gìn giữ những bộ chiêng quý mà còn phải bảo vệ bài chiêng cổ, thang âm nguyên bản, nghi lễ, tri thức và không gian văn hóa của cộng đồng. Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: “Bảo tồn không phải để văn hóa đứng yên trong quá khứ, mà để văn hóa tiếp tục sống và phát triển cùng cộng đồng. Người dân là chủ thể của di sản; già làng, nghệ nhân là những người nắm giữ tri thức quý báu; buôn làng là không gian sống của di sản. Tỉnh sẽ quan tâm nghiên cứu, kiểm kê, số hóa các giá trị có nguy cơ mai một; hỗ trợ nghệ nhân truyền dạy cho thế hệ trẻ; gìn giữ không gian văn hóa gắn với sinh kế và đời sống Nhân dân. Bởi thành công của công tác bảo tồn không chỉ được đo bằng những lễ hội lớn, mà bằng việc sau mỗi lễ hội, có thêm bao nhiêu bài chiêng cổ được lưu giữ, bao nhiêu nghệ nhân có người kế tục và bao nhiêu người trẻ tự hào tiếp nối văn hóa của cha ông”.
Một trong những điểm nhấn đặc biệt của đêm hội là nghi thức công bố Bảo vật quốc gia Bộ cồng chiêng Kơ Đơ. Có niên đại đầu thế kỷ XX, hiện được Bảo tàng Pleiku lưu giữ, bộ cồng chiêng này gắn với thiết chế xã hội đặc biệt của người Jrai là Pơtao Apui (Vua Lửa). Trong đời sống cộng đồng, bộ chiêng còn được biết đến qua những tên gọi như chiêng Tơ Năh, chiêng Sar, chiêng Nâm. Đây là hiện vật độc bản, mang giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa, khoa học và tín ngưỡng cổ truyền. Ngày 03.02.2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 236/QĐ-TTg công nhận Bộ cồng chiêng Kơ Đơ là Bảo vật quốc gia đợt 14. Sự kiện này tiếp tục khẳng định giá trị đặc sắc của di sản văn hóa Tây Nguyên trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc. Trong không gian trang trọng của đêm hội, cùng với việc tôn vinh bảo vật, chương trình còn giới thiệu những nghệ nhân đang âm thầm gìn giữ, trao truyền các nghề thủ công truyền thống, gồm nhóm nghệ nhân dệt làng Kép (xã Ia Ly), nhóm nghệ nhân đan lát làng Kgiang (xã Tơ Tung) và nhóm nghệ nhân tạc tượng thuộc Hợp tác xã Tượng gỗ Tây Nguyên.
Tiếp nối chương trình là chuỗi tiết mục nghệ thuật được dàn dựng công phu, kết hợp giữa âm nhạc truyền thống, cồng chiêng và những sáng tác mới. Liên khúc Cồng chiêng và Tiếng cồng chiêng gọi mùa lúa chín (sáng tác: Đỗ Thanh Hiên) do NSƯT Cao Minh cùng Đoàn cồng chiêng cổ xã Ia Sao biểu diễn gợi nhắc lễ mừng lúa mới, nghi lễ thể hiện lòng biết ơn thần linh, tổ tiên, niềm vui sau một mùa lao động và ước vọng về mùa màng no đủ.
Không gian văn hóa làng Jrai, Bahnar tiếp tục được tái hiện qua tiết mục Cồng chiêng và Rước nước về làng, với sự tham gia của Đoàn cồng chiêng làng Mrông Yố (xã Ia Phí), NNƯT Rơ Châm Tih và nhóm Tazan Tây Nguyên. Hình ảnh máng nước, dòng suối, những chiếc gùi và sinh hoạt cộng đồng gợi lên quan niệm coi nguồn nước là nguồn sống thiêng liêng, cần được gìn giữ bằng phong tục và trách nhiệm chung của buôn làng.
Ở tiết mục Cồng chiêng và Ngày mai anh đi, Đoàn cồng chiêng làng Đak Asêl (xã Sơn Lang) cùng ca sĩ Khang Ngọc đưa khán giả đến với không gian nghề dệt thổ cẩm. Những hoa văn, sắc màu trên tấm vải không đơn thuần là sản phẩm lao động mà còn lưu giữ tri thức dân gian, ký ức văn hóa và mối gắn bó giữa con người với thiên nhiên. Trong khi đó, tiết mục liên khúc Tiếng cồng chiêng Tây Nguyên và Chư Sê nắng lên của nhóm Bazan, Đoàn cồng chiêng làng Krông Hra (xã Đak Pơ) và Đội bóng đá nữ các dân tộc Đak Đoa HAGL tái hiện tinh thần thượng võ, sức mạnh cộng đồng qua những điệu múa khiên khỏe khoắn.
Đêm hội còn mang đến nhiều sắc thái nghệ thuật qua các tiết mục Vang xa tiếng cồng chiêng do Vinh Khuất sáng tác và biểu diễn cùng Đội rối làng Tiêng, xã Biển Hồ; tiết mục Cồng chiêng và Em ở làng nào (sáng tác: Phi Ưng) do ca sĩ Thanh Thụy cùng Đoàn cồng chiêng làng Nghe, xã Kông Chro biểu diễn; Ke ơi do ca sĩ Phạm Anh Khoa thể hiện; liên khúc Cồng chiêng và Chào Gia Lai (sáng tác: Đặng Tuệ Nguyên) do nghệ sĩ piano Phó An Mi, nhạc sĩ Đặng Tuệ Nguyên và Đoàn cồng chiêng làng Kon Măh (xã Ia Khươl) thể hiện. Những tiết mục Giữ lấy cồng chiêng do Thái Dương 9X sáng tác và biểu diễn cùng Đoàn cồng chiêng Làng Krông Hra, xã Đak Pơ; liên khúc Cồng chiêng và Giai điệu dân ca Bahnar ru con với sự tham gia của NSND Thanh Lam, nghệ sĩ Nguyễn Thăng Long cùng Đoàn cồng chiêng cổ xã Ia Sao tiếp tục tạo nên sự giao thoa giữa âm nhạc truyền thống và nghệ thuật biểu diễn đương đại.
Đặc biệt, phần trình diễn Tiếng trống cao nguyên của nghệ sĩ Brice Liêm, kết hợp sự xuất hiện của tất cả các đội cồng chiêng Gia Lai, đã tạo nên màn hòa âm sôi động, khép lại hành trình nghệ thuật bằng âm hưởng hào sảng của núi rừng.
Với sự tham gia của gần 1.500 nghệ nhân, Đêm hội cồng chiêng Gia Lai năm 2026 là cuộc hội tụ của những sắc màu văn hóa, đồng thời là dịp để các cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm bảo tồn và phát huy di sản. Từ tiếng chiêng gọi mùa, nhịp chiêng mừng lúa mới đến những giai điệu mới được sáng tạo trên nền chất liệu dân gian, mỗi tiết mục đều góp phần khẳng định sức sống của văn hóa cồng chiêng trong đời sống hôm nay.
Đêm hội khép lại, nhưng âm vang cồng chiêng vẫn như còn ngân vọng giữa phố núi Pleiku, nối những buôn làng, những miền văn hóa và các thế hệ trong hành trình gìn giữ di sản. Đây cũng là một trong những hoạt động nghệ thuật, văn hóa nổi bật trong khuôn khổ Festival Cồng chiêng, Tuần lễ Hoa dã quỳ – Núi lửa Chư Đang Ya năm 2026, góp phần quảng bá hình ảnh Gia Lai – vùng đất hội tụ bản sắc đại ngàn và sức sống mới.
NHÓM PV
