(VNGL – Truyện ngắn). Quán tạp hóa của Lài nằm cạnh ngã tư. Hai tuyến đường cắt nhau đều được đổ bê tông và khá dài rộng. Từ quán rẽ phải sẽ gặp chùa Minh Phước, theo hướng trái hơn năm trăm mét thì tới xí nghiệp may. Mấy cái bảng chỉ dẫn to tướng dẫn đến chùa, xí nghiệp… cùng những ngôi nhà cao tầng quanh ngã tư khiến quán tạp hóa bé xíu của Lài bị lọt thỏm vào một góc khuất. Mấy anh tiếp thị khuyên Lài nên mở rộng mặt bằng, gắn cái bảng hiệu có kích thước lớn hơn, thêm cả thông tin địa chỉ, số điện thoại của chủ quán để khách tiện liên hệ mua bán. Xu thế bán hàng online, làm như vậy mới cạnh tranh được. Lài tìm cách lảng đi. Cầu kì mà làm gì, khách toàn quen cả. Người đi chùa hay làm công nhân… đều ghé vào quán mua trực tiếp. Lài không muốn đầu tư nhiều mà chỉ bán những món hàng thông dụng. Nhang trầm, đèn nến, bánh trái cho người đi chùa được trưng bày trên cùng. Khăn mặt, kem đánh răng, giấy vệ sinh, xà phòng và những thứ lặt vặt khác thì đặt ở kệ dưới. Nếu cần số lượng lớn, Lài sẽ nhờ con gái đặt mua hàng trên thành phố.
***
Như mọi hôm, Lài vừa dọn mâm cơm ra thì vợ chồng con gái cũng về tới. Một ngày chỉ ăn chung hai bữa. Thức ăn không nhiều nhưng được nấu rất bài bản. Ngay cả thời điểm dọn cơm cũng đúng lúc. Lài chăm chú nhìn từng động thái của các con. Chúng đi làm về đã mệt mà ăn không đúng bữa hoặc không ngon miệng thì thương lắm. Đứa con gái cẩn trọng gắp miếng thịt kho tàu to nhất bỏ vào chén mẹ rồi mới gắp cho chồng, miếng nữa mới dành cho nó. Lài cảm động quá. Từ bé đến giờ nó là đứa chịu thiệt thòi nhưng rất hiểu chuyện. Ở một nơi không ai thân thích ruột rà, chỉ có hai mẹ con nhưng Lài cũng rất vững tâm. Hồi còn làm công nhân, Lài được chính quyền cấp cho ba trăm mét đất. Khi đó, nơi đây toàn đá sỏi và cỏ dại, làm gì đông dân như bây giờ. Theo chính sách quy hoạch, đường sá mở thêm ra và đan nhau như bàn cờ, công ty xí nghiệp mọc lên, người ta kéo đến ở mỗi ngày một nhiều, giá đất cũng tăng vọt. Con gái tới tuổi lấy chồng, Lài cắt hẳn một nửa diện tích khu vườn và sang tên cho con bé. Nó đi làm dâu, Lài cũng có thứ để ăn nói với sui gia. Phía họ nhiều của ăn của để thì mình cũng được chút ít gọi là. Nó đáo để lắm. Thằng chồng phải về ở rể mới chịu làm giấy kết hôn. Còn miếng đất ấy, hai vợ chồng cầm hết số vàng cưới đem bán, cộng cả tiền bạn bè đi mừng được hơn bốn trăm triệu, nó dúi vào tay Lài và bảo: “Gì chứ tiền của, đất đai phải sòng phẳng, rõ ràng, mẹ phải cầm lấy để sau này dưỡng già. Như thế chồng con mới dễ sống”. Lài miễn cưỡng nghe theo ý con và đem số tiền ấy đi gửi tiết kiệm. Lúc hai đứa làm nhà, Lài cũng góp vào đấy một ít. Một lần xây nhà một lần khó, thế là làm luôn. Mình cho con thì vẫn còn đó chứ mất đi đâu.
Ăn tối xong, hai đứa con thay nhau lau bàn, rửa bát đũa rồi chào mẹ về nhà riêng nghỉ ngơi. Thấy chúng cứ tíu tít bên nhau như đôi chim sẻ, Lài mừng lắm, ước gì nhanh có cháu ngoại để được ẵm bồng.
***
Đêm dần trôi vào tĩnh mịch. Lài đã đi nằm nhưng không tài nào chợp mắt được. Cơ thể cứ như cỗ máy bị khô dầu mỡ lâu ngày, da thịt lỏng lẻo, xương khớp rệu rã. Cả ngày bận bịu với hàng quán, tiền bạc, nội trợ, Lài bẵng quên đi mọi cảm giác ấy. Cứ đến lúc lên giường là đau nhức khắp người. Những luồng suy nghĩ mông lung cũng ùa kéo đến. Người xưa nói có sai bao giờ. Trẻ làm nhiều, già mau bệnh. Thời còn ở quê, mới lên bảy tuổi Lài đã phải theo mợ ra đồng cắt cỏ, cấy lúa. Lớn thêm một chút thì được cậu dạy cho cách trồng mía, trồng mì. Mười chín tuổi, Lài gửi con cho cậu mợ lên đây làm công nhân gánh gạch. Việc làm mười tiếng trên hai bốn giờ mà có biết mệt là gì đâu. Đặt lưng xuống chiếu làm một giấc đã tới sáng, chỉ mong cuối tháng được nhận lương để về thăm con. Hai mươi lăm năm trôi qua trong chớp mắt, có lẽ trời thương kẻ mồ côi nên Lài làm gì được nấy, cũng chưa phải uống một viên thuốc cảm cúm nào. Bây giờ bốn mươi sáu tuổi, chưa thể gọi là già nhưng cũng không còn trẻ nữa. So với năm ngoái, Lài thấy sức mình xuống hẳn. Chân chậm lại, mắt mờ dần. Nhiều món hàng phải đeo kính mới đọc rõ hạn dùng. Ăn ít, ăn kiêng kiểu gì thì cũng tăng cân, cũng thừa mỡ máu, chân tay nhức mỏi và đặc biệt mất ngủ liên miên.
Nửa chiếc giường không ai nằm trống huơ trống hoác. Lài thấy lạnh từ gót chân lên. Lỡ cất một tiếng rên cũng sợ con gái nghe thấy. Nó thính lắm. Thỉnh thoảng, nó vẫn qua nằm với mẹ chuyện trò thâu đêm, thấy mẹ ngủ im rồi mới rón rén rời đi. Nó làm thế vì muốn xoa dịu nỗi cô đơn trong lòng mẹ nhưng nó cũng không thể bỏ chồng ngủ một mình mãi. Con bé từng vui vẻ vì những tưởng Lài đã tìm được người đàn ông tử tế như Dũng để lấp đầy khoảng trống vô hình đó. Nhưng cuộc sống mà, mọi điều bất thường đều có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Ngót nghét hơn hai năm rồi, Dũng vẫn biệt vô âm tín. Mỗi khi mẹ con ở cạnh nhau, con gái cố an ủi Lài, rằng thì chú ấy có nỗi khổ riêng chưa thể trở về được, rằng thì nó tin chú ấy là người tốt, rằng thì… Con nói thì nói thế thôi, nó cũng từng trách bản thân là người gián tiếp gây tổn thương cho mẹ mình rồi mà. Hai năm xa nhau, không một cuộc gọi, không một lời thăm hỏi, Lài biết tin vào điều gì ở anh được nữa. Số điện thoại của Dũng vẫn còn lưu trong máy nhưng chẳng mấy khi Lài nghĩ tới. Sự im lặng có thể khiến mình đau khổ, hoài nghi nhưng đó cũng chính là cách duy nhất để mọi thứ chìm dần vào quên lãng.
***
Tiếng chuông chùa từng hồi ngân vang giữa không gian. Gần sáng rồi ư? Lài đếm theo từng nhịp chuông đổ chầm chậm, đều đều. Một… mười lăm… năm mươi… Trằn trọc mãi bây giờ mới tìm được giây phút thanh tịnh. Thay vì thức dậy tụng kinh, ngồi thiền, Lài sẽ nằm thêm một chút, buông lỏng người cho dễ chịu. Trước kia Lài cũng hay đem thực phẩm chay và gia vị vào chùa cho các Phật tử làm bếp và cũng có ý định ăn chay niệm Phật, mong sao mẹ con được sống khỏe mạnh, ấm no. Thấy Lài từ xa, thầy trụ trì đã chắp tay lễ nghi và chào hỏi. “Mô Phật! Buổi sáng nay thầy gặp con như thấy ánh bình minh rạng rỡ!”. Lài cũng chắp tay “Mô Phật! Con cảm ơn thầy!” để đáp lễ. Nhưng dần dà, Lài thấy ngại. Một vài Phật tử bắt đầu tranh thủ đem hàng hóa vào chùa để kiếm lời. Họ cãi nhau suốt, cãi khi đứng ở góc chùa, cãi lúc trên đường đi lễ về. Toàn những chuyện hơn thua, ganh ghét lẫn nhau. Lài ngán ngẩm và lui dần. Mình không có duyên được làm Phật tử đúng nghĩa thì tu tại tâm cho lành. Vào ngày cuối năm, mẹ con Lài mặc áo dài lịch lãm đến chùa cầu an và biếu sư thầy ít tiền công đức. Ai gieo duyên tốt ắt gặp vận may, thầy bảo cần giúp đỡ gì thì cứ báo thầy biết. Từ ngày gặp phải chuyện thị phi với Dũng, Lài chẳng muốn nhận lại bất cứ một thứ gì từ thầy cả. Nếu thường xuyên tới lui thế nào cũng có kẻ gièm pha, tránh sao khỏi tai tiếng. Vì thế, trừ những lời động viên của sư trụ trì, thứ khiến Lài thấy hữu dụng hơn cả từ ngôi chùa rộng lớn ấy chính là những hồi chuông ngân dài.
Một trăm… Một trăm lẻ một… Một trăm lẻ tám… Từng nhịp chuông chậm dần, chậm dần như dẫn Lài bước vào nơi thiền định rất đỗi an yên, không một chút muộn phiền, toan tính. Nằm thư giãn đến khi nào đài phát thanh bắt đầu phát và tiếng xe cộ xuống chợ chở rau lấy cá, Lài sẽ trở dậy.
***
Dọn hàng ra cả buổi mà chưa thấy ai tới mua, Lài tranh thủ quét nhà, lau chùi đồ đạc và gom mấy thứ linh tinh định đem bán nhôm nhựa. Cái xe đạp từ thời làm công nhân dựng ngoài kho bụi phủ đầy, bộ lốp xẹp lép và nứt toác. Mấy cái chậu nhôm đúc dày cộm nhưng đã xỉn màu. Cả cái khung võng bằng sắt sắp gãy. Bán chúng đi thì cũng thấy tiếc vì dẫu gì cũng là những vật dụng gắn bó với mình từ thời khó khổ nhưng để trong kho thì bẩn quá. Thôi thì bán quách đi cho rộng nhà.
Lau lau quét quét một hồi lâu, Lài mới thấy vị khách đầu tiên đến mua hàng.
– Em lấy cho chị một lốc giấy và năm bánh xà phòng nghe!
Giọng Bắc pha Nam ngọt như mía lùi của bà chủ nhà trọ gần xí nghiệp may khiến Lài không thể chậm trễ. Với bà này, Lài đâu thể nhìn thẳng vào mặt. Hai hàng lông mày cong rậm và đôi môi xăm hình trái tim đỏ chót trông không thật chút nào. Dạo hai chị em kết thân đi lễ chùa, bà ta cứ chê Lài không biết cách ăn mặc. Đàn bà không tô son điểm phấn thì ai thèm ngó tới. Từ ngày Lài yêu Dũng, bà ta lại chê bai không tiếc lời. Quen gì cái thằng trên răng dưới dép, đến thuê trọ mà chẳng có đồng xu trong ví. Kỹ với chẳng sư, nghèo kiết xác. Nhưng dễ gì bà ta bớt cho anh một xu nào. Lài trộm nghĩ, những kẻ sống chuộng hình thức, thị của khinh người chẳng biết khi nào thật, khi nào giả. Hôm nay cũng vậy, quay qua quẩn lại cũng là cái quán. Chị là chị thương em nên mới tới mua đồ đấy. Xây nhà cho con thì thật to mà hàng quán sập xệ quá, gỡ quách cái bảng cũ rích kia đi. Khiếp!
Tiếng “Khiếp!” kéo dài ra cùng những bước đi ngúng nguẩy của bà ta khiến Lài bật cười, cái cười không tròn khuôn miệng. Đang ế ẩm mà gặp người mở hàng chanh chua kiểu này có chết không. Bà ta chẳng chịu nhìn vào trong nhà để biết Lài sống sạch hay bẩn, đủ hay thiếu mà cứ nhằm vào cái bảng hiệu để nhiếc nhéo là thế nào. Đâu phải cái gì cũ kỹ cũng mất hết giá trị.
***
Lài nhớ rất rõ ngày mới quen Dũng. Nhờ cái bảng hiệu ấy mà hai người gắn bó suốt một thời gian dài. Năm ấy, Dũng cùng một số công nhân ngành điện đến thuê trọ tại nhà nghỉ Sao Mai. Việc chính của họ là trồng trụ điện và lắp ráp đèn cao áp cho công trình điện đường ở địa phương. Một hôm, bão to gió lớn lắm. Cả dãy nhà bị chập điện, trời nhập nhòa tối sáng, những miếng tôn che tạm cũng bay ngổn ngang xuống trước sân, mặt đường. Mưa vừa ngớt, hơn chục người đàn ông, cả già lẫn trẻ vác thang đi từng nhà sửa điện. Xong việc, Dũng quay lại quán của Lài mua một bao thuốc lá và nán lại giúp hai mẹ con che lại mái hiên. Mấy hôm sau, anh lại chở tới tấm bảng hiệu có cái tên rất gọn: “Quán cô Lài”. Đứa con gái hào hứng lắm. Nó loăng quăng đi mua bát phở bò nóng hổi bồi dưỡng cho anh. Hai chú cháu từng quen biết vì Dũng là đồng hương của bạn nó thời đại học. Hồi đó, nó cũng theo bạn về quê anh một vài lần rồi. Mẹ không biết đấy! Tính chú tội sao mà tội. Điều hành cả mấy chục người trong công trình nhưng ai nói gì sau lưng chú đều bỏ ngoài tai. Miếng ăn, ly rượu cũng từ tốn không kém. Ai có việc gì cần là tới giúp ngay… Mẹ yên tâm, chú ly dị vợ rồi. Gia cảnh đã khổ mà chú cứ nay đây mai đó, gặp phải người quen ăn sung mặc sướng nên thật khó giữ.
Chưa bao giờ Lài nghĩ nhiều và khó xử như thế. Con bé lạ thật. Cha ruột không chịu nhìn mặt mà người dưng lại cứ sáp vào. Mấy lần dẫn con về quê thăm cậu mợ, Lài nhìn thấy người cũ chở vợ đi ngang mặt mà đau thấu ngực. Mợ bảo, nó còn thương mày lắm nhưng không thoát được gánh nặng gia đình. Đằng nào thì cha con cũng phải biết mặt nhau. Một tiếng của mợ trọng hơn ngàn vàng, Lài răm rắp dẫn con ra vườn. Vừa thấy người đàn ông lạ mặt xìa tay ra định ôm lấy, con bé giương to mắt và chạy thật nhanh về phía mẹ. Ông là ai. Ông là kẻ xấu muốn bắt cóc con à mẹ. Người ta là kẻ xấu hay tại Lài chỉ là “đứa không cha không mẹ”, “cái thứ chưa kịp nứt mắt đã vội ăn cơm trước kẻng, cưới hỏi về để mạt cả họ sao”. Hắn nhẫn tâm bỏ mặc Lài đang bụng mang dạ chửa mà đi lấy vợ khác. Lài sống chết ra sao hắn có hỏi thăm một câu hay mua cho con Lài cái tã, lon sữa bao giờ. Con bé đâu thể dễ dàng chấp nhận sự thật phũ phàng ấy. Gần đây, người cũ nghe tin con sắp cưới cũng liều giấu nhẹm năm chỉ vàng đem tặng. Nhận quà trong ngày trọng đại chắc con sẽ rộng lòng mà tha thứ cho cha. Con bé biết chuyện như nghe phải tiếng sấm rền. Hắn chưa kịp bước chân vào nhà, nó đã nhảy xổ ra như đuổi tà ma. Cút, ông cút khỏi nhà tôi. Đồ vô duyên.
Bàn việc lấy chồng, con gái bảo chỉ có chú Dũng đứng ra làm chủ hôn mới xứng. Hai chú cháu hợp tính nhau nên Lài càng thương quý anh hơn. Đàn ông xa nhà thường giản đơn tới mức tuềnh toàng. Anh chẳng có gì ngoài chiếc balo chứa mấy bộ quần áo đã bạc màu, cái ví da cũ sờn đựng giấy tờ cùng mấy đồng bạc lẻ. Lài cố công chăm chút từng li từng tí, từ cái áo đến đôi giày đều láng bóng. Dũng chuyển công tác đi nơi khác vẫn mặn mòi với mẹ con Lài. Một tháng vài ba lần được ở cạnh nhau, bữa cơm đoàn tụ tuy đạm bạc mà thật ấm cúng.
Nhưng Lài đã làm gì sai? Lí do gì mà Dũng không trở lại?
Tiếng chuông chùa thong thả buông từng nhịp gọi chiều. Những thanh âm chầm chậm, đều đều như báo hiệu cho hoàng hôn buông xuống. Qua giờ tăng ca, công nhân trong xí nghiệp cùng ùa ra một lúc. Vài người có ghé lại quán mua mấy thứ lặt vặt rồi cũng vội vã chào ra về. Chuông ngừng đổ, ngoài đường và cả trong nhà đều nhập nhoạng tối. Lài như rơi vào khoảng không mênh mông. Hàng hóa đã cất hết vào trong nhưng vẫn chưa muốn tắm rửa, ăn uống gì. Hôm nay cuối tuần, con gái bảo mẹ đừng chờ cơm vì vợ chồng nó bận tiếp khách. Có việc gì để làm trong lúc này cũng phần nào xua tan nỗi cô quạnh. Hàng xóm thì nhà ai nấy ở. Lài bật hết các bóng điện lên, đi ra lại đi vào, mắt cứ ngó lơ ra đường. Giá như có Dũng lúc này, hai người sẽ rủ nhau đi bộ một lát, hoặc chị sẽ ngồi nhổ tóc bạc cho anh và chờ các con về cùng ăn cơm… Những thứ gọi là hạnh phúc đối với Lài sao cứ ngắn ngủi hoặc xa xôi quá.
***
Chờ đến nửa đêm mới thấy cánh cổng xịch mở, Lài tỉnh người hẳn. Chắc chắn là các con đã về. Chưa kịp ngồi dậy ngay ngắn đã nghe con gái cất tiếng gọi:
– Mẹ chưa ngủ ư?
Một bàn tay mềm mại khẽ chạm vào vai Lài như đánh thức bao điều. Hai mẹ con bắt đầu thủ thỉ. Lài muốn các con đi kiểm tra sức khỏe xem sao, nếu trục trặc gì thì phải chữa trị thật sớm. Có chồng là phải có con, giờ mẹ còn sức chăm cháu thì lo mà đẻ đi. Phía sui gia họ cũng sốt sắng không kém rồi. Tiếng thở của con phả vào lưng Lài âm ấm. Chuyện của mẹ phải đâu vào đấy thì con mới nghĩ đến việc sinh nở. Tụi con vừa đi gặp chú Dũng về. Chú vẫn khỏe nhưng gầy và đen hơn trước. Vừa nghe tới đó, tim Lài đã muốn bật tung ra ngoài. Chẳng lẽ vồn vã hỏi con anh đang ở đâu, vì sao… Lài cố giữ bình tĩnh. Gặp để mà làm gì, tình nghĩa còn đâu mà gặp cho phiền phức. Con bảo với mẹ rồi. Chú ấy là người tốt nhưng có nỗi khổ riêng. Năm đó người em ruột chơi bời gì không rõ nhưng vỡ nợ, mẹ chú cũng bị vạ lây. Bà đổ bệnh và nằm liệt giường. Một thân một mình chú phải nai lưng ra làm trả nợ nần và thuốc thang cho bà. Chú không liên lạc với mẹ, thậm chí nhiều lần có đi ngang qua đây nhưng không tiện ghé thăm vì chỉ mong mẹ tìm được một ai đó vững vàng hơn, sớm hôm đỡ đần cho mẹ con mình. Chú không muốn mẹ phải lo nghĩ nhiều về gia đình chú. Bây giờ, nếu mẹ còn thương…
Tuổi này rồi mà Lài còn ấm ức và khóc được ư. Nước mắt cứ ứa ra từng dòng và chảy đầy trên má. Tại sao Dũng không thể chia sẻ với mình những chuyện từng xảy ra với anh. Lài khác gì cánh đồng gặp nắng hạn dài ngày mong mỏi đợi chờ mà chẳng thấy hạt mưa nào. Cái đèn pin anh dùng khi cùng đội thợ đi chữa điện chập, cái bảng hiệu treo trên quán cũ kỹ đến bay hết màu mực mà Lài có vứt đi đâu được. Biết bao nhiêu đàn ông tìm cách tiếp cận và xin số điện thoại mà Lài không thể tiếp được nửa câu. Hai năm biết bao biến cố, có thật là Dũng không yêu ai khác. Làm sao để biết đích xác anh còn thương mình.
***
B…o…o…ng…! B…o…o…ng…! B…o…o…ng…! Từng hồi chuông ngân vang như vọng vào tâm thức của những người đang háo hức đón chờ ngày mới. Lài dụi mắt và ngắm con thật lâu. Khuôn mặt thanh thoát của nó tỏa ra một thứ ánh sáng diệu kỳ. Vì mình mà con gái phải khổ sở, liệu chồng nó có thấu hiểu và cảm thông. Cậu mợ ở quê già yếu từng ngày. Công ơn của họ như trời biển, bản thân Lài đã làm tròn đạo nghĩa chưa. Trách giận một người vì chữ hiếu mà đành phải gác lại hạnh phúc riêng tư, Lài thấy mình sai quá.
Đếm từng nhịp chuông đều đều, Lài chợt nhớ đến những lời giảng của sư trụ trì. “Con với Dũng gặp nhau là duyên, yêu nhau nên thành nợ. Nếu đã hết duyên, dẫu con có đi tìm nơi chân trời góc bể vẫn không bao giờ gặp lại Dũng. Nhưng nếu duyên vẫn còn, ta cứ ở tại đây và người sẽ đến!”.
HƯƠNG VĂN
