(VNGL – Chân dung văn nghệ sĩ). Họa sĩ Lương Lu sinh năm 1940 tại sông Vệ, Quảng Ngãi nhưng suốt 40 năm qua, ông gắn với mảnh đất Vĩnh Thạnh xa xôi thuộc tỉnh Gia Lai bây giờ. Xung quanh người đàn ông tài hoa chỉ nặng 40 cân kể cả quần áo này là bao nhiêu giai thoại mà giai thoại nào cũng có thể làm ta rơi nước mắt sau những trận cười ngả nghiêng.
Đi tìm mẹ trên đất Bắc
Nhà văn Cao Duy Thảo kể: “Lương Lu là người cực kỳ thương mẹ. Anh có kể cho tôi nghe về buổi chia tay trên sân ga Lam Điền (Quảng Ngãi) trước khi anh cùng người cha vào Quy Nhơn xuống tàu tập kết. Anh thương mẹ đến mức bất chấp chuyện “xấu hổ” luôn. Đã 14 tuổi (Lương Lu sinh năm 1940) mà Lu cứ quẩn quanh bên mẹ chứ không chịu rời nửa bước. Mẹ anh động viên mãi nhưng anh vẫn chần chừ, cuối cùng rồi anh đề nghị mẹ mình cho anh “ngậm vú da một miếng”. Thương con, người mẹ ấy đã chiều con trước một rừng người”. Ra Bắc, tôi và Lu học phổ thông ở Thái Bình, nhưng học được một năm thì chúng tôi lên Hà Nội. Bấy giờ, Lu gặp và chơi thân với Đinh Xăng Hiền (nhà thơ người H’ re quê Quảng Ngãi, đã mất). Hai anh cùng tuổi nên lại càng thân nhau. Một hôm Lu đề nghị: “Tao nhớ mẹ quá, hay là tao với mày về Nam tìm mẹ”. Nói rồi hai người chuẩn bị “lương khô” là một ký đường mua theo tiêu chuẩn làm hành trang lên đường, nhắm hướng Hòa Bình nơi có núi cao ấy thẳng tiến. Cứ đi lang thang mãi vậy, cuối cùng thì gặp bộ đội biên phòng. Các chú bộ đội hỏi ra mới biết hai ông thiếu niên này là người miền Nam “đi lạc”. Họ liên hệ với bố Lương Lu để xác nhận. Sau đó, hai “ông nhóc” mới về lại trường”.
Lu nhớ mẹ, thương mẹ là vậy. Bà cũng đã lặn lội khắp các vùng giải phóng, tìm đến các trạm y tế dã chiến trong rừng để mong gặp con vì bà nghe loáng thoáng đâu đó, con bà là bác sĩ! Có lẽ bà nghe nhầm “họa sĩ”, thành “bác sĩ” chăng? Rất tiếc là mẹ Lương Lu mất năm 1972, ba năm sau ông trở về thăm mẹ thì bà chỉ còn là một nấm cỏ thôi.
Ở công sở
Hơn 10 năm làm việc ở Sở Văn hóa Thông tin Nghĩa Bình, Lương Lu đã kịp để lại những giai thoại, đảm bảo “không đụng hàng”. Năm 1988, ông Hồng Nhân, Giám đốc Sở Văn hóa Thông tin Nghĩa Bình được đi Liên Xô. Hàng hóa ông giám đốc mang về gồm nhiều thứ nhưng Lương Lu chỉ để tâm đến mấy chai rượu vốt-ka Nga thôi. Một ngày đẹp trời nọ, ông Hồng Nhân đi công tác Quảng Ngãi. Chỉ chờ có vậy, Lương Lu ghé nhà. Gặp bà Tuyết vợ ông Hồng Nhân ở cửa, Lu nói ngay: “Nghe nói anh Nhân đi Liên Xô về có mang cho tôi chai rượu, chị làm ơn lấy giùm tôi”. Bà Tuyết thì chỉ để ý ba thứ hàng hóa như bàn là và các loại vật dụng khác chứ nào có để ý gì đến rượu. Bà nói: “Anh đợi tôi vào xem đã”. Nói đoạn, bà vào “kho hàng” và lôi ra một chai vốt-ka. Mắt Lương Lu sáng rực: “Chính nó đấy chị!”. Nói đoạn Lu lấy ngay chai rượu còn trên tay bà Tuyết như thể sợ bả đổi ý. “Cảm ơn anh Nhân và chị nhé”. Nói đoạn ông cắp chai rượu sang phòng bên có các chiến hữu đang hút thuốc vặt ngồi chờ. Rượu lập tức bày ra. Một cái đầu gà và bộ phận cổ cánh cũng “nghênh đón”. Họ uống đến 9 giờ tối, đúng vào thời điểm ông Nhân đi công tác Quảng Ngãi vào lại Quy Nhơn, thì tạm dừng.
Ngồi bên phòng nhậu nhưng tất cả bọn “ham mê tửu sắc” này không dám nói to vì sợ lộ hàng đồng thời cũng lắng nghe tiếng bước chân của ông Hồng Nhân về chưa. Vừa về đến cửa, ông Nhân hỏi luôn một câu quen thuộc: “Có ai đến nhà không em?”. Bà Tuyết thật thà khai: “Có anh Lu đến lấy chai rượu anh hứa cho ảnh thôi”. Nghe vậy, ông Hồng Nhân suýt khuỵu chân luôn! Nhưng ông chỉ nói: “Vậy à”.
Cứ tưởng ông Hồng Nhân sẽ phê bình kiểm điểm hoặc mắng cho một trận về vụ “chôm rượu” này nhưng ngày hôm sau, gặp nhau ở cơ quan, ông chỉ vỗ vai Lương Lu: “Nghệ sĩ quá không được à nha. Anh làm tôi thất hứa với một người bạn vì giờ tôi không lấy đâu ra chai rượu để tặng bạn tôi đây”. Lương Lu cười như mếu: “Xin lỗi anh. Tôi xin được rút kinh nghiệm sâu sắc!”.
Ngày 2 tháng 9 năm 1987, Lương Lu và Nguyễn Nghĩa – bạn rượu cùng phòng, đi nhậu. Say quắc cần câu nhưng Lu không dám về nhà mà vào cơ quan. Ông ra trước cổng lấy toàn bộ “cờ chuối” rồi vô trải trên sàn để làm chiếu và mền. Nửa đêm hôm đó, bác Sửu trực bảo vệ cơ quan đi vệ sinh và không thấy lá cờ nào bèn… gọi điện thoại cho công an phường Lê Hồng Phong báo cáo có bọn phản động nào đó lấy hết cờ mừng đại lễ 2.9. Khuya quá, với lại mất cờ thì cũng không quan trọng gì nên sáng sớm công an mới ghé chỗ bác bảo vệ. Bác Sửu bảo vệ dụi mắt mấy lần mà không tin vì cờ không mất lá nào như bác báo cáo tối qua. Anh công an nhỏ nhẹ: “Cờ vẫn còn đó mà bác lại bảo phản động lấy cờ”. Nào có mất lá cờ nào. Bốn giờ sáng hôm đó Lương Lu đã dậy, mang toàn bộ cờ ra treo lại chỗ cũ rồi bắt chuyến xe lam đầu ngày Quy Nhơn – Vĩnh Thạnh lên thăm bồ! Còn vụ “mất cờ” mãi mãi vẫn là điều “bí mật” đối với bác bảo vệ.
Cuộc “tập kích” bất ngờ vào buổi trưa ở Vĩnh Thạnh
Tôi rủ nhà văn Trần Quang Khanh đi Vĩnh Thạnh chơi. Anh Khanh thật thà: “Trên đó có gì vui đâu mà chơi”. Tôi nói lên thăm anh Lương Lu chứ hơn 30 năm rồi không gặp anh ấy. Nghe tên Lương Lu, anh Khanh đồng ý đi ngay.
Chúng tôi xuất hiện trước nhà Lương Lu tầm 10 sáng. Cả nhà đang ăn cơm trưa nhưng Lương Lu lại ăn… cháo. Hỏi có đau ốm gì không mà lại ăn cháo? Ông nói: “Còn duy nhất một cái răng cửa thì biết ăn gì ngoài cháo?”. Ông bỏ chén đứng dậy, lấy tay che sáng từ ngoài hắt vào cho dễ nhìn: “Ủa đứa nào đó bây?”. Tôi nói “khách quý”. Ông vẫn không nhận ra tôi. Ông lại lấy tay che mặt rồi nheo mắt: “Tao thấy quen quen mà quên mất tên rồi”. Tôi khai luôn tên của mình. Ông than: “Trời đất thằng Phạm Đương! Chớ mày đi lạc đâu trong này?”. Nói đoạn, ông bảo đợi ông một chút. Ông lên nhà trên, mò mẫm một lúc rồi bước ra sân, mắt láo liên như sợ có ai nhìn thấy. Chỉ có tôi là nhìn thấy hành động “bất minh” này. “Khách quý ba mươi năm mới gặp nhau mà mang chừng ấy tiền thì nhậu cái gì!” – tôi trêu ông. Ông bảo: “Tao chỉ có nhiêu đó”. Tôi vẫn không buông tha ông suốt quãng đường ra quán: “Thì cứ nhậu, không đủ thì anh ký nợ như hơn 30 năm trước thôi”. Ông đồng ý nhưng vẻ mặt đầy lo lắng. Ông lại lôi trong túi ra hai tờ 200 ngàn, như thể muốn chứng minh cho chúng tôi biết là “gia tài” của ông chỉ có ngần ấy, liệu cơm mà gắp mắm, nhậu đủ trong khoản tiền ấy thôi. Còn tôi thì luôn truy: “Tui hổng biết. Bạn cũ ba mươi năm gặp lại thì nhậu cho thoải mái chứ tính toán chi!”. Cuối cùng rồi cũng tới quán. Tôi lôi trong xe ra chai Ballantine rồi nói: “Anh uống chai này, tụi tui uống bia nha”. Ông bảo tao không khoái rượu Tây đâu, chỉ toàn rượu gạo thôi. Tôi quyết luôn: “Anh không uống thì để đó, cho ai thì cho. Giờ anh uống rượu gạo, tụi tui uống bia nha. Không nói nhiều”. Hễ mỗi lần Quang Khanh gọi món là thấy ông Lu giật thột. Cuối cùng thì tôi phải giải vây: “Trêu anh cho vui thôi. Anh cứ uống thoải mái. Không sợ thiếu tiền, miễn anh vui là được”.
Tôi cởi bỏ áp lực cho ông nên ông vui ngay. Toàn chuyện trên trời dưới biển. Ông là một họa sĩ kỳ tài có điều bầy hầy buông thả quá. Trong cuộc hội thảo về nhà thơ Bích Khê tổ chức tại Quảng Ngãi năm 2005, ông là người duy nhất không có tham luận nhưng vẫn được mời vì chỉ mấy đường “ký họa” mà đã thấy chân dung Bích Khê tài hoa mà đoản mệnh rồi. Bức ký họa này ông vẽ cho trang bìa tập “Thơ Bích Khê”. Nhìn bức ký họa rất có thần thái này, ai cũng thích. Nhà văn Cao Duy Thảo, bạn rất thân với Lương Lu từ hồi còn trên đất Bắc, nói: “ Ông Lu chỉ học trung cấp mỹ thuật nhưng tác phẩm của ông luôn được chọn làm “bài mẫu” cho số sinh viên đại học mỹ thuật”.
Tàn cuộc rượu, ông lại thò thụt trong túi ra hai con “rạm đỏ” (bốn trăm ngàn). Chúng tôi lại trêu ông: “Anh cứ giữ đấy mà tiêu. Còn nếu sợ “lộ hàng” thì tốt nhất anh gửi lại cho quán để khi nào thèm nhậu thì mạnh dạn bước ra đây chứ không cần phải thậm thò thậm thụt như in bạc giả”.
Nghe vậy, Lương Lu cười thật tươi, để lộ duy nhất một cái răng ở hàm trên. Đã thấy thấp thoáng kỳ nhân Lương Lu qua cái răng duy nhất còn lại này.
TRẦN ĐĂNG
