(VNGL – Văn học nhà trường). Hoàng tử bé của Antoine de Saint Exupéry là tác phẩm viết về thiếu nhi nhưng lại là món quà dành cho tất cả chúng ta – những người lớn đã từng là trẻ con. Cuốn sách như bức tranh tâm hồn phong phú của trẻ thơ nhưng cũng đầy triết lý nhân sinh day dứt được tạo nên từ những biểu tượng trong sáng và đầy sáng tạo. Ai trong chúng ta cũng có một Hoàng tử bé cô đơn trong tiểu hành tinh của riêng mình đang tìm kiếm bến bờ để được mở lòng, được trao đi. Từ đó, tác giả đã khái quát nên một chân lý sâu sắc như chiếc chìa khóa vạn năng mở cánh cửa muôn sắc màu của đời sống: “Người ta chỉ nhìn rõ bằng trái tim, điều cốt tử với đôi mắt là vô hình”. Thế giới được kiến tạo không từ thị giác đơn thuần, nếu ta quan sát bằng cả tâm hồn và trái tim yêu thương, ta sẽ thấy những điều đặc biệt ẩn khuất sau lớp vỏ đời thường nhạt nhẽo, suối nguồn của năng lượng sống và sáng tạo sẽ được khai mở.
Đoạn trích “Nếu cậu muốn có một người bạn” trích từ cuốn sách Hoàng tử bé được dưa vào giảng dạy trong chương trình Ngữ văn 6 tập 1 (bộ Kết nối tri thức với cuộc sống) muốn gửi đến các em nhỏ khi bước vào ngưỡng cửa cấp hai một sợi dây kết nối với bạn bè xung quanh thông qua cuộc gặp gỡ giữa con Cáo và Hoàng tử bé đi lạc khỏi hành tinh của mình. Hai nhân vật giống như những học sinh lần đầu gặp gỡ dưới một mái trường, trong một lớp học, bắt đầu làm quen nhau để thân thiết và gắn bó. Con Cáo đã chỉ cho Hoàng tử bé một cách thức để có một tình bạn chân thành chính là: Cảm hóa.
“Cảm hóa” theo tác giả, nghĩa là “làm cho gần gũi hơn”. Cách để gần gũi hơn theo lời con Cáo: “Trước tiên, bạn ngồi xa mình một chút, như thế, trên cỏ. Mình sẽ liếc nhìn bạn còn bạn sẽ không nói gì cả. Lời nói là nguồn gốc của mọi sự hiểu lầm. Nhưng mỗi ngày, bạn hãy ngồi xích lại gần hơn”. Đó là cách thể hiện mong muốn kết nối mà không cần dùng lời nói hay hành động phô trương, chỉ cần luôn âm thầm dõi theo, lặng lẽ và nhẫn nại sẽ tạo ra sự kết nối bền chặt nhất từ trái tim đến trái tim. Con Cáo sẽ mãi nhớ hoàng tử bé nếu ánh mắt của cậu không còn ở đó nữa. Nỗi nhớ và sự vấn vương của con Cáo sẽ khiến hình ảnh hoàng tử bé ở lại mãi nơi đó trong lòng nó. Hoàng tử bé cũng sẽ mang theo hình ảnh con Cáo đến bất cứ nơi đâu. Điều vô hình tạo ra từ cảm xúc và chỉ được nhìn thấy bằng hình dung nuôi dưỡng trong lòng, tạo nên những giá trị vĩnh hằng nhất của đời sống. Thật đơn giản nhưng cũng không dễ dàng để tạo nên tình bạn đẹp đẽ ấy vì phải mất rất nhiều thời gian và tâm tư vào một người duy nhất, làm người khác cảm động bằng sự quan tâm đặc biệt nhất. Chỉ vài câu từ đơn giản, nhà văn đã trả lời câu hỏi rất khó, vốn còn bao nhiêu hồ nghi: Tình cảm chân thành là gì?
Từ khi được Hoàng tử bé cảm hóa, con Cáo nhỏ đã mạnh dạn ra khỏi hang, mỗi khi nghe “tiếng bước chân khác hẳn mọi bước chân khác, những bước chân gọi mình ra khỏi hang, như là tiếng nhạc”. Trước kia, tiếng bước chân con người chỉ mang lại sự săn đuổi, chết chóc, con Cáo sợ người thợ săn như chúng ta vốn sợ những hiểm nguy rình rập của đời sống. Từ khi gặp Hoàng tử bé, niềm vui, sự mong đợi lớn hơn nỗi sợ rất nhiều, khiến nó mạnh mẽ, tự do và yêu đời hơn. Trước kia, cuộc sống của Cáo rất đơn điệu “mình săn gà, con người săn mình”. Nhưng bây giờ khi đi ngang cánh đồng lúa mì Cáo sẽ nhớ đến mái tóc vàng óng ả của Hoàng tử bé, đôi mắt ngập chìm bóng tối đã thấy thêm nhiều sắc màu thi vị. Kỷ niệm giữa những người bạn tạo nên giao cảm đặc biệt với thiên nhiên, từ đó nảy nở tình yêu với những loài cây cỏ, con đường, cảnh vật, một miền đất, ta gọi khái quát thành tình yêu quê hương. Sự cảm hóa tô màu đời sống làm ta trân trọng hơn những điều bình dị nhỏ bé quanh mình.
Đôi mắt của trái tim biến những điều bình thường trở nên khác biệt và duy nhất. Ở tiểu hành tinh xa xôi của mình, Hoàng tử bé có một bông hồng mong manh và hay dỗi hờn. Bông hoa rất đẹp, tự sửa soạn, chăm sóc mình trong lớp đất và“sinh ra cùng với vầng dương” khiến chàng ngỡ ngàng. Hằng ngày Hoàng tử nâng niu, chăm sóc và bảo vệ bông hoa ấy nhưng đến một ngày chàng quyết định vĩnh biệt bông hoa để ra đi. Có lẽ, đó là chuyến đi để hiểu rõ trái tim mình hơn. Khi đến một hành tinh khác, hoàng tử trông thấy một vườn hồng, rất nhiều bông hoa giống với bông hoa của chàng ở hành tinh của mình. Hoàng tử bé đã rất buồn vì chàng đã nghĩ: “Thế mà bông hoa của mình bảo, nàng là duy nhất trên đời”. Khi gặp con Cáo, Cáo đã dạy chàng một bài học: “Chính thời gian mà bạn bỏ ra cho bông hồng của bạn đã khiến bông hồng của bạn trở nên quan trọng đến thế”. Những ngày tháng bên cạnh nhau, được quan tâm, chăm sóc cho nhau đã khiến bông hoa trở thành nơi cất giữ rất nhiều tình cảm và kỷ niệm của riêng hai người. Hoàng tử là người bảo vệ bông hoa giữa bầy hổ, cừu, cây baobab và núi lửa, còn hoa hồng chỉ khoe sắc vì chàng và làm tất cả để được chàng nhớ đến mãi mãi. Đó chính là điều mà mọi loài hoa khác, tuy đẹp giống nhau ở bề ngoài nhưng bên trong chẳng có gì để so sánh.
Tuy nhiên, khi nhận ra điều đó thì hoàng tử đã ở rất xa bông hoa của mình, cứ lắng lo và mong nhớ nhưng không biết làm sao để trở về. “Nỗi buồn như những quả chuông nhỏ cứ rung lên trong tim cậu”, cuối cùng Hoàng tử bé đã nhờ vào nọc độc của con rắn trên sa mạc để trở về bằng “chuyến đi của những giấc mơ”. Con Cáo đã dạy chàng bài học thứ hai: “Hãy có trách nhiệm mãi mãi với những gì mà bạn đã cảm hóa” để không bao giờ hối hận vì đánh mất người đặc biệt bên cạnh mình, không tự làm đau trái tim mình và người. Đó là bài học về chung thủy, phải biết trân trọng và gìn giữ những mối duyên đẹp đẽ trong đời, mọi sự quay lưng, bội phản đều nhận về sự cô độc, nỗi đau cho chính mình.
Exupéry viết cuốn sách trước hết là cho đứa trẻ trong ông. Hoàng tử bé là biểu tượng của tâm hồn luôn hoài vọng kiếm tìm tình yêu, tình bạn đích thực trong đời cũng như những giá trị cốt lõi của đời sống. Con người khao khát hạnh phúc nhưng luôn giam cầm mình trong những điều vô nghĩa, đẩy mình vào những hành tinh cô độc của nghiện ngập, quyền lực, sự hợm hĩnh, khoác lác, v.v… Họ luôn nhìn đời sống bằng những nguyên tắc đã xơ cứng, lập trình cũ kỹ của lý trí, họ không có cảm xúc trái tim và rồi họ không có bạn bè, không có tình yêu. Exupéry bị rơi máy bay giữa sa mạc hoang vu, người bạn duy nhất chính là Hoàng tử bé, là chính trái tim mong manh của ông đã cứu rỗi ông. Đưa tất cả chúng ta cùng trở về trên một chuyến bay khác, chuyến bay của niềm khát sống và khao khát yêu thương.
“Ở đâu có tình yêu, ở đó có sự sống” – (Mahatma Gandhi). Tình yêu tạo nên phép màu để ta tự tạo dựng vũ trụ cho riêng mình.. Đối với các em nhỏ chập chững bước vào ngưỡng cửa thế giới mới lạ, đoạn trích “Nếu cậu muốn có một người bạn” là bài học các em cần học trước tiên và học đến suốt đời.
NGUYỄN THỊ MỸ TIÊN
(Giáo viên Ngữ Văn – Trung tâm GDTX- GDNN tỉnh Gia Lai)
