(VNGL – Truyện ngắn). Gió từ biển thổi lộng vào chái hiên, mang theo cả mùi mẳn mẳn, khắm khét của mẻ cá chuồn phơi chưa rút thịt từ dưới bãi Sò thổi lên. Bà Năm Liệu vừa giũ tấm lưới đan dở, vừa cằn nhằn, nhà ông Chín chắc mới trút mấy trạo cá chuồn phơi dở chiều nay cho kịp giao thừa quá bay, mồ tổ, đang yên lành Tết tới cái ào. Nhị, con dâu lớn của bà vẫn lục đục nấu dọn, đơm cúng trên bàn thờ từ nãy, thò đầu ra gọi: “Má tắm đi má, nước lá xong rồi nè”. Bà Năm Liệu hai tay bấu cái cột nhà gần đó để đứng lên, lục cục mất hồi lâu mới bước đi được, mồ tổ, chân với cẳng.
Bà Năm mở vung nồi nước lá. Mùi hương nhu, mùi sả thơm nồng nã, phảng phất khắp nhà. Năm nào cũng vậy, trước giao thừa, má con bà Liệu lại nấu nồi nước lá. Hồi con Nhị mới về làm dâu, bà Liệu nấu cho nó tắm. Riết rồi đâm nghiện, đâu chừng năm thứ ba thì nó tự nấu cho cả hai má con. Nhà chỉ có hai mạng đàn bà, giao thừa năm nào cũng chỉ vò võ ra vào cùng nhau. Đàn ông nhà này, riết rồi coi như biển là nhà, thuyền là vợ, giao thừa năm nào cũng tít mít tận trùng khơi xa.
Thương anh biết lấy chi đưa,
Đôi dòng nước mắt như mưa tháng Mười.
Bà Năm đứng giũ đám tóc còn thơm mùi lá trước hiên, ngùi ngùi nghe tiếng con dâu ru cháu. Mấy năm gần đây, có thằng nhỏ, hai thân đàn bà bớt cô quạnh hơn. Bà ra sân ngồi, nhìn ra biển. Chiều nay, ráng mỡ vàng rộm góc trời, chẳng biết lành dữ chi không. Cha con ông Thức đi biển từ hăm lăm tháng Chạp. Năm nào hai cha con cũng chọn vươn khơi cuối năm. Thành ra lệ rồi, cuối năm khơi vắng tàu, nước đổi theo mùa, dễ trúng luồng cá lớn. Mấy ngày đầu năm cá tươi rói vào bờ lại được giá hơn ngày thường, thành ra năm nào ông Thức và thằng con lớn cũng đi để mở biển đón lộc đầu năm. Năm nào trúng lớn thì đắp đổi được phần nào chi phí ghe tàu cả năm. Năm ít hơn cũng bù được tiền sắm sanh bánh mứt, sửa sang ghe tàu trước Tết. Trước chuyến ra khơi, bà và con dâu đã sắp đủ mì tôm, gạo thịt, bánh chưng, dưa kiệu lên tàu. Thằng Khải con trai bà còn khiêng theo cả chậu cúc vàng, nhăn răng cười hềnh hệch trước cái lườm nguýt của vợ, Tết này là nhức cái nách nha má nha. Mà sao gần giao thừa rồi vẫn chưa thấy cha con nó gọi về, ha Hai Nhị. Con Nhị không trả lời má, nghe chừng chắc nó ngủ rồi, bà Năm lạch bạch xuống bãi Sò, đứng trông về phía biển. Đàn bà xứ biển, cả cuộc đời dâu bể chỉ biết đứng một nơi mà vọng về miền khơi xa thẳm. Cát dưới chân, nắng gió trên đầu, chợ sau lưng, còn chồng con mùa nối mùa vời vợi với muôn trùng trước mặt. Nhắm mắt lại mở ra, tóc đã bạc, chân đã mỏi. Từ thuở thiếu thời đến lúc sương giá điểm ngang đầu, niềm vui lớn nhất vẫn chỉ là những ngày tàu vô, cá về. Giấc ngủ bình yên nhất là khi bàn chân những người đàn ông đang quanh quẩn trên bãi cát, gốc dương quanh nhà.
Bà Năm Liệu có bốn mặt con, hai đứa con gái, đứa chạy chợ cá, đứa mở tạp hóa hàng khô ngay chợ Mới, cũng cảnh vợ trên bờ, chồng trên biển. Thằng út Hoàn mới lấy vợ năm trước. Nhà bên vợ tàu nhiều, đàn ông ít, lấy vợ xong thì ở hẳn bên ấy, coi như bà Năm Liệu mất con, nhà mất suất lao động. Chỉ còn cha con ông Thức với thằng Khải cầm mũi tàu hụi hụi vươn khơi, lấy lúc trời thương bù khi biển động, đắp đổi qua ngày.
Bà Năm thắp thêm nén nhang trên ban thờ, lầm rầm cầu khấn. Con Nhị từ trong buồng xông ra hớn hở. Má, anh Khải với cha gọi nè má. Trong điện thoại, tiếng ông Thức oang oang: “Thì cũng phải đợi tui ghé dô gần đảo mới có sóng mà gọi về chớ bà. Đang đông dui lắm. Hơn chục tàu thả neo đậu gần nhau đón giao thừa đây!”. Đèn bật sáng cả một vùng. Tàu đâu mà đông hả. Thì cứ cờ đỏ, sao vàng là quen hết nha bà. Ông Thức cười ha hả. Tiếng cười đứt khúc theo từng đợt sóng chập chờn. Tiếng thằng Khải bên cạnh to không kém: “Má nghe gì không má, tiếng Chủ tịch nước chúc Tết nè má”. Lẫn trong tiếng cười nói rộn ràng, tiếng khui bia lộp bộp là tiếng loa to hết công suất đang phát đi lời chúc toàn dân. Bà Năm nghe cay cay đáy mắt. Tui không có đi cá không đâu nghe, chuyến này đi là để “canh chừng Tổ quốc” luôn đó nghe má sắp nhỏ ơi. Ghê chưa. Thôi, ăn uống đi rồi chút tản ra, kéo lưới chuẩn bị thu mẻ cá đầu năm đầy ụ nha má con Năm Liệu. Ở nhà đừng lo nghe…
Máy cúp, má con Năm Liệu vẫn đứng tần ngần trước ban thờ hồi lâu. Bà Năm len lén đưa tay chặm nước mắt. Tưởng có mình mình, hóa ra con Hai Nhị cũng dầm dề, vừa lau ngang mặt vừa tủm tỉm cười. Trên ti vi, tiếng đếm ngược tới thời khắc giao thừa đang điểm. Tiếng pháo đốt trộm rộ lên đâu đó ngoài xóm, lẫn trong tiếng nói cười chúc nhau rộn ràng…
***
Sáng mùng Ba…
Bà Năm Liệu móc chùm lưới lên cột nhà, xỏ ghim ngang dọc, thoăn thoắt. Ghim chạy quanh cở tre, hết vòng lại gút, hết gút lại lên hàng. Ngoài cầu cảng oang oang tiếng loa vọng, tiếng trống dồn. Giờ này chắc đoàn rước thần từ Lăng Vạn đã về đến cầu cảng. Chẳng biết lệ đã có từ đời nào, sáng mùng Ba đã được định là ngày làm lễ cúng cho ghe thuyền xuất hành đầu năm của dân làng chài Phổ Thạnh. Mấy ngàn con người quanh xứ sẽ tập trung hết về đây, coi Lễ sắc bùa, hát bả trạo, làm lễ cúng ra quân nghề cá. Bà Liệu không ra cầu cảng như mọi năm. Bà chẳng còn tâm trạng đâu mà hòa vào dòng người nghìn nghịt ngoài kia. Tiếng đờn cò ỉ ôi, tiếng hát sắc bùa hời hợi từ dưới cảng vọng lên, lúc xa, lúc gần, theo thắt. Lòng dạ bà Năm cũng ngổn ngang, rối bời.
Tàu của cha con ông Thức mất liên lạc từ chiều mùng Hai. Thằng Hoàn hớt hải chạy nhờ các nơi, hóng tin tức của cha và anh cả đêm qua nhưng vô hiệu. Suốt đêm, bà Năm thức trắng, cứ ngồi vậy mà đan. Tấm lưới trước xong lại gầy sang tấm mới. Bà không muốn dứt mặt ra khỏi những mắt lưới, sợ bỏ ghim xuống lại đâm ra nghĩ dại, càng sợ hơn nữa mỗi lần có tiếng chân hớt hải chạy lên từ bến tàu. Bà nhớ nỗi đau ngày cũ. Cái ngày cha bà, người đàn ông vạn chài to cao nhất phường chài Thạnh Xá mất tích cùng với tàu cá trong đợt bão tháng Mười. Mấy chục năm rồi mà vẫn như mới hôm qua đây. Bão trắng trời, bạt đất. Bão tan, con tàu vẫn bặt vô âm tín. Suốt mấy tháng ròng, hễ nghe bãi nào có xác tàu, xác người dạt vào, má con bà Năm lại đùm túm tới nhận người. Có bận còn lặn lội vào tận Phú Yên. Sau mỗi chuyến đi tìm, nỗi đau lại nứt ra toác hoác, đau như mới nhận tin ngày đầu. Năm qua tháng lại, người cứ thế mà bặt tăm, như chưa từng có mặt trên cõi trần. Chỉ có nỗi đau của người ở lại trên bờ là hiện hữu, cả khoản nợ vay mượn đóng tàu chưa trả đủ. Má bà Năm, người đàn bà hơn bốn chục, đổ gục như cây chuối nhão thối từ trong thân bục ra. Nợ trả chưa xong, năm chị em đã trở thành đám trẻ không cha, không mẹ. Bà Năm là út, năm đó đúng tròn mười tuổi. Năm chị em đùm nhau mà lớn. Hai chị lớn chạy chợ, anh kế đủ sức là nhảy thuyền kiếm công. Mười bảy tuổi, bà Năm phổng phao, tóc dài qua mông, eo thắt, vai tròn, đẹp nhất đám con gái múa sinh tiền phụ lễ sắc bùa đầu năm. Năm ấy, lẫn trong đám cúng, ông Thức đứng sau nắm vạt áo bà, dùng dằng, da diết, mãi khi có lệnh gọi đứng mũi tàu xuất hành cùng trai tráng phường chài mới bịn rịn buông áo bà Năm Liệu chạy đi. Bà Năm nhớ lời má dặn lúc cuối đời, mấy đứa con gái đừng lấy chồng miền biển, nghe bay. Lên Tân Diêm lấy chồng làm muối, xuôi Thạnh Đức làm dâu xứ ruộng. Gánh lúa, cào muối dẫu cơ cầu nắng gió, nhưng đổi lại một đời đàn bà con gái bằng an, nghe bay. Vậy rồi má đi. Mà rồi cũng chỉ có hai chị lớn làm theo lời má dặn. Riêng bà Năm, trời se duyên dẫn thế nào gật đầu cái rụp theo ông Thức làm dâu bãi Sò.
“Má, má ơi!”. Con Nhị ẵm con, chưa vào nhà đã la từ ngoài ngõ. Bà Liệu giật mình, tim đánh thót. Má, thằng Hoàn nó cũng lên tàu sáng nay đó má. Con thấy đang xếp hàng dưới bến. Bà Liệu như người hụt hơi, vừa đi vừa chạy. Dân chài có lệ không để đàn ông trong một nhà đặt chân lên biển một lượt bao giờ. Bà Năm lao xuống bến, đánh vào lưng thằng con thùm thụp. Mồ tổ cái thằng, cha mày, anh mày còn chưa rõ tông tích, mày đòi đi đâu. Thằng Hoàn lôi má nó rẽ khỏi đám người. Có tin của cha rồi đó má, tàu bị hỏng máy trên hành trình trở về, phải thả trôi hổm rày. Bộ đội biên phòng tỉnh liên lạc được với tàu rồi má, lực lượng ứng cứu cũng xuất quân từ sáng nay. Má nghe con, con ra ngoài đó coi tin tức cha với anh ra sao. Bà Năm vẫn lắc đầu nguầy nguậy, nước mắt vòng quanh. Thằng Hoàn giậm chân lịch bịch. Đầu năm xuất hành dầy sao hên má, má nín cho con đi, tiền ứng cho thợ trước Tết, tiền xăng tiền dầu, con tính hết rồi không đi đâu có được. Nghe má. Còi giục, nó ào trở lại xuống bến. Bà Năm mải mốt chạy theo. Cái tướng nó đứng đầu mũi tàu, tồng ngộc, đen trùi trũi, giống y như ông Thức năm nào. Đoàn thuyền cờ đỏ sao vàng, cờ ngũ sắc rợp trời lừng lững xuất hành, trôi xa dần trong tầm mắt. Pháo bông bắn từng đợt, tưng bừng. Bong bóng bay thả đen trời. Đuốc khói màu nhuộm đỏ cả một vùng khơi…
***
Bà Năm Liệu vẫn ngồi đan lưới. Tấm lưng qua mấy ngày ròng như đổ rạp về trước nhiều hơn. Con Nhị dọn mâm cơm, thẽ thọt: “Má ngồi suốt mấy ngày rồi, hay chiều nay con chở má xuống chợ Mới cho khuây khỏa, dưới đó có đoàn lô tô mới về, dựng rạp to lắm má”. Bà Năm lườm con: “Rồi bay nghĩ tao có khuây nổi không”. Con Nhị bị la cúi mặt vào chén cơm, lầm lũi và từng miếng. Bà Năm chợt đâm ra thấy mình có lỗi. Mấy rày chắc ruột gan nó cũng không khá hơn bà là mấy. Hai má con ra vào ít hỏi han, ít nhìn vào mắt nhau. Nhưng bà biết đêm nào nó cũng khóc. Tiếng ru con méo xẹo, hiu hắt ruột gan. Đàn bà xứ biển, người trước nhìn người sau thấy cuộc đời mình trong đó. Cùng một nỗi lo, tâm can cùng vọng về một hướng. Hẹp hòi chi đặng mà nặng nhẹ với nhau. Bà Năm buông đũa, thở dài đánh thượt. Trời yên, sóng lặng, sao cha con ông Thức mãi chẳng thấy về?
Chiều mùng Năm, có tin từ xã báo về, hơn chục ngư dân cùng tàu cá gặp nạn gần ngư trường Hoàng Sa đã được tiếp cận cứu hộ, lai kéo thành công vào gần bờ, dự kiến sáng mai sẽ bàn giao cho địa phương. Bà Năm nghe tim mình đập hụt đi mấy nhịp. Bà túm đùm lưới treo lên cột nhà, vấn cao tóc, thắp hương ban thờ. Con Nhị ôm con lạch bạch chạy về từ chợ cá, hai má đỏ hây hây. Cả bãi Sò hay tin cũng vỡ òa. Xóm giềng tập trung sang sân nhà bà Năm, tiếng cười nói, tiếng chúc mừng rộn rạo.
Sáng mùng Sáu thì cha con ông Thức về thật. Tiếng cười ha hả vọng khắp bãi Sò. Người nào người nấy râu ria dài đũi, mới hổm rày mà đen thui, khô quắt. Con Nhị hu hơ khóc, bị thằng Khải vừa nạt, vừa nịnh: “Nín, đã chết đâu mà khóc”. Khải bế con, hít hà từ đầu tới đít. Mặc thằng nhỏ bị râu ria châm tứ phía ré lên la làng, thằng cha ngửa mặt lên trời, cười hằng hặc. Người từ bãi trong, bãi ngoài, bạn bè phường chài cá kéo về nhà ông Thức đông đen. Ai cũng xuýt xoa trong họa có phúc. Mà cái phúc nhà ông Thức chuyến này là lớn dữ.
Buổi chiều, má con bà Năm loay hoay sửa soạn mâm cúng, tạ ơn trời đất, tổ tiên. Ông Thức áo mão chỉnh tề, dập đầu hồi lâu trước ban thờ. Thằng Khải đứng bên cạnh cha cũng lầm rầm khấn vái. Dưới bếp, con Nhị quạt than nướng thêm mớ cá, bà Năm hì hụi bóp gỏi cá bò gù cho cha con ông Thức lai rai. Phía trước sân, gần chục ông đàn ông quây quần bàn chuyện thuyền ghe, sóng nước. Độ nhang tàn thì ông Thức cũng trút bỏ áo khăn, ngực trần, phanh phanh ngồi giữa gió trời lồng lộng. Hú hồn nghen ông trời, tàu hỏng máy, may mà còn phát được tín hiệu ứng cứu khẩn cấp. Bắt được liên lạc với Đồn biên phòng Bình Thạnh, rồi kêu gọi các tàu cá xung quanh ứng cứu. Mình đi có tổ, có đội, trời yên biển lặng, nào có sợ chết đâu. Nghiệt cái tàu bạn, tàu đội qua lại nhiều, nhưng tàu kéo tàu có nổi lại với sóng gió được đâu. Trôi mãi, lênh đênh mãi, tưởng đâu hết đường về với má sắp nhỏ rồi. Vậy mà cuối cùng tàu của Vùng Ba Hải quân cũng ra tới. Tàu to nghe, máy khỏe, kéo vào cái rột nghe bay.
Tiếng nói cười rổn rảng, tiếng ly cụng lanh canh. Tết năm sau đi nữa chớ. Tao đâu có ngán. Nói bay nghe, Tết trên biển, mỗi tàu, mỗi lá cờ đỏ, mỗi con người là một cột mốc sống. Không qua bên hải phận người ta là được. Chớ tọa độ rành rành của mình, bọn nào lạng quạng coi, tao xà quần cho sấp mặt à. Tiếng ông Thức cười hào sảng, thằng Khải cũng cười giống hệt cái điệu của cha. Đàn ông xứ này, sinh ra đã mang cái hào sảng, mênh mang của biển cả sẵn trong máu mỗi người. Tháng rộng, năm dài, đôi lúc bà Năm nghĩ, thế giới của họ thuộc về ngoài khơi kia, nơi đầu sóng ngọn gió, nơi bản tánh đàn ông được thỏa chí tang bồng. Những người đàn ông của bà, mỗi người là một ngọn sóng, khi lặng lẽ, khi cuộn trào. Sóng thì làm sao ôm hết được vào lòng. Phận đàn bà, chỉ như tảng đá dưới bãi ghềnh kia. Cả đời chỉ biết lầm lũi chôn chân mà đợi, đợi sóng xô về bờ. Người còn, tàu còn, cớ chi mà ngồi đó thở dài miết má sắp nhỏ ơi. Bà Năm lườm đám đàn ông, đứng lên hạ chùm lưới trên cột nhà xuống. Gió trở hướng rồi. Không biết ngoài kia, thằng út của bà có biết mặc thêm một lần áo, hay lại cũng đang phanh phanh ngực trần như cha.
Ngoài xóm, nhà ai mở nhạc xuân rộn ràng quá. Tết giờ mới thực sự về ngang bãi Sò đó, má sắp nhỏ ơi…
NGUYỄN THANH THÚY