(VNGL – Văn trẻ). Mil trở về căn phòng trọ khi đã chín giờ đêm. Mệt mỏi thì đã quen, chỉ có nỗi nhớ con là quay quắt. Con Han vội vàng chạy vào phòng tắm. Pram thì lục tục vào bếp nấu cơm. Ăn chỉ là để sống thôi chứ mấy cái thân xác cũng đã tả tơi gầy mòn theo guồng cuộc sống. Kinh tế hội nhập đối với người ít chữ nghĩa như Mil thì cũng chỉ là một từ không thể hiểu, lại càng chẳng bận tâm nó ảnh hưởng gì đến mình. Chỉ là thời buổi khó khăn, dần dần ruộng nương chẳng còn nuôi nổi thân, làm thuê làm mướn cũng sẽ có lúc thiếu công thiếu việc. Rồi lần lượt dân trong buôn làng bỏ lên thành phố, xin vào các công ty làm công nhân. So với bấp bênh trước kia thì đồng lương nơi đây thật sự quá ổn định. Công việc nặng nhọc hay tăng ca cũng có bao nhiêu quan trọng đâu. Còn trẻ như con Han và Pram thì tốt biết bao, chưa chồng chưa con, kiếm được tiền thì giữ lại một ít cho bản thân, gửi về một ít cho cha mẹ ở nhà. Còn về phần Mil, nàng có chồng và hai đứa con thơ ở nhà. Nếu chẳng phải thằng Puih một mực thúc giục nàng theo chân người trong buôn nối nhau vào trung tâm để xin việc, thì có lẽ giờ phút này chắc chắn nàng đang ôm thằng bé Duê gọn trong lòng mà ru nó ngủ.
– Mày gửi thêm tiền về đi, thằng Duê bệnh rồi.
Thằng Puih chồng nàng gọi điện thoại giục giã lúc đã nửa đêm. Rồi chẳng kịp để nàng hỏi han gì thêm, nó vội vàng cúp máy. Những tiếng tút tút kéo dài báo bận từ số chồng khiến cho Mil càng sốt ruột, năm bảy cuộc gọi không có tín hiệu kết nối, những bước chân đi qua đi lại của Mil khiến con Han lẫn Pram thức giấc giữa đêm.
– Duê bệnh rồi, tao về thôi – Giọng Mil đầy lo âu vang lên trong đêm, đèn điện bật sáng choang để lục tìm một ít đồ và áo khoác.
– Thằng Puih lại đòi tiền à? Thằng Duê hay con AngLung đau bệnh nữa đây? Bị nó lừa hoài mà vẫn về à?
Con Han còn ngái ngủ, dụi dụi mắt vì ánh đèn.
– Gọi mãi không được, sốt cái ruột quá – Mil nôn nóng đáp lời.
– Rồi mai có lên không?
– Mai tao ở nhà chơi với thằng Duê con AngLung một ngày rồi lên. Mày ngủ đi!
Con Han hờ hững ừ một tiếng khẽ rồi trở mình vào giấc ngủ. Mil cũng nhẹ nhàng đóng cửa lại lầm lũi rồi dắt xe ra đường. Ánh đèn soi rõ khoảng đêm tối om, chiếc xe lao đi.
Mil về đến nhà cũng đã gần hai giờ sáng, gian nhà nhỏ tối om không một tia sáng lùa qua ô cửa. Nàng đứng từ vệ đường nhìn vào nhà, chần chừ không biết có nên vào hay không. Sợ nếu hai đứa trẻ đang ngủ thì sẽ giật mình tỉnh giấc. Còn nếu Duê đã đưa lên bệnh viện thì còn con AngLung, thằng Puih có đưa nó đi theo không. Con bé rất sợ ở một mình trong bóng tối. Nghĩ vậy Mil liền dắt xe vào khoảng sân nhỏ. Mọi thứ đều vẫn quen thuộc như lúc nàng chưa đi làm xa, từ cái cây ở bên hông nhà cho đến mấy ché rượu đã trống rỗng ngay trước cửa. Ngày tháng Mil vắng nhà, dường như thời gian lại phủ lên cả căn nhà thêm chút cũ kỹ và tồi tàn. Thằng Puih học theo người Yoan, không làm nhà sàn nữa mà tự mình xây. Căn nhà theo thời gian cũng thành hình, vuông vức như chiếc hộp, từng giam lỏng cuộc đời Mil, giờ thì nhốt hai đứa trẻ. Thằng Puih chưa một lần cố gắng để chăm lo cho gia đình, cho vợ con. Một mình nàng cũng chẳng thể vun vén đủ đầy cho gia đình nhỏ.
Cánh cửa khép hờ, dường như biết Mil sẽ về. Nhưng những lo lắng trong lòng người mẹ khiến nàng suy đoán thằng Puih mặc kệ hai đứa trẻ trong đêm để đi bù khú say sưa với lũ bạn. Dưới ánh sáng lờ mờ của chiếc điện thoại, hình bóng hai đứa trẻ ngủ say ôm chặt lấy nhau khiến Mil chua xót trong lòng. Chẳng nhớ được là lần thứ bao nhiêu Mil trở về nhà bắt gặp thằng Puih theo bạn bè chơi bời ăn nhậu cả đêm. Chẳng biết là lần thứ mấy Mil nhìn con mà đứt gan đứt ruột. Đồng tiền từ bao giờ thành con dao cắt đứt sợi dây máu mủ của cha mẹ với con thơ, gạt đi hết thảy tình cảm vợ chồng keo sơn khắng khít.
Làm sao mà quên được cái ngày thằng Puih đi rẫy về, có chút ngà ngà hơi men liền đem khung dệt của Mil ra đốt sạch. Nó chửi bới, nó than van. Nó chê trách Mil là người phụ nữ trong gia đình mà chẳng khéo chăm lo, vun vén. Nó một hai bắt Mil bỏ ruộng rẫy bao lâu nay cất công chăm bón, phải theo mấy người phụ nữ trong buôn ra phố để làm công nhân. Hết chửi bới rồi nhỏ nhẹ van lơn. Lại so kè con AngLung và thằng Duê với mấy đứa trẻ gần nhà. Nhìn chung quanh đúng là nhà mình so với người ta cũng phần nhiều thua kém.
Nghèo thì cũng đã nghèo, đâu phải Mil không cố gắng. Mấy ô ruộng lúc nào cũng tốt hơn nhà người ta, tối về chong đèn dệt thêm vải đem bán. Nàng khéo tay biết bao, nhưng những tấm vải xinh đẹp ấy chẳng phải ai cũng ưng, cũng thích, vậy nên giá cả cũng chẳng được là bao. Tuy tiền chẳng nhiều, nhưng nàng thích, nàng vui lắm. Ngày ấy thằng Puih bảo thương Mil cũng vì nàng dệt vải đẹp hơn tất thảy con gái trong buôn. Vừa khéo léo, vừa cần mẫn. Những tấm vải nàng dệt ra khắp các nhà trong buôn ai cũng ưng, nhưng muốn con gái trong nhà dệt khéo như vậy cũng khó mà được. Rồi thằng Puih như kẻ điên đem đốt sạch khung dệt của nàng, nó muốn nàng ngay lập tức ra thành phố cách nhà hai tiếng đi xe để làm công nhân nhà máy may. Nàng cũng chiều theo ý nó rồi, vậy mà từ đó nó càng ngày càng nghe theo đám bạn thối nát ăn nhậu triền miên. Mỗi lần về thăm nghe nó hứa hẹn xong rồi cũng đâu lại vào đó. Có mấy bận đưa tay sờ lên lớp vải mềm mại láng mịn trong xưởng may, Mil thổn thức nhớ thương lớp vải dệt nhám nhám nhưng chắc bền theo năm tháng. Nàng thèm được về những ngày xưa, tay đưa thoăn thoắt trên khung dệt, từng họa tiết tỉ mỉ mang đầy hơi thở của người mình. Nhưng những cuộc gọi đòi tiền từ thằng Puih cứ kéo nàng trở về cái hiện thực tàn khốc. Như lời nhắc nhở nàng quên đi những đêm chong đèn dệt khuya.
Giờ nhìn hai đứa trẻ nằm co rúm ôm chặt lấy nhau ngủ một giấc ngon lành. Giọt nước mắt khẽ khàng rơi trong đêm chẳng dám bật lên thành tiếng. Tiếng bước chân lạo xạo từ ngoài con đường đất dội vào đêm đen, nghe rõ rệt tiếng bước kẻ say đang lần tìm về ổ.
– Con Mil mang tiền về cho tao đấy à? Vợ ngoan vợ giỏi của tao…
Thằng Puih cười khà khà, trong đêm nghe như tiếng quỷ ma gọi hồn người sống. Hai đứa trẻ giật thót mình tỉnh dậy, lại nhìn thấy bóng đen trong đêm thì cất tiếng la hét thất thanh. Mil vội vàng bật đèn, hai đứa trẻ thấy mẹ oà lên khóc. Mil cất tiếng dỗ dành, vừa ôm vừa hôn lấy hôn để, hít hà thứ mùi vị mà nàng nhung nhớ lâu nay. Hai đứa trẻ khát hơi mẹ cũng sà vào lòng nàng mà tranh thủ từng cái ôm. Mặc kệ con ma men ngoài kia đang lè nhè những câu nói vô nghĩa thả vào đêm đen.
Chẳng cần hỏi ý thằng Puih, Mil nộp đơn xin nghỉ việc công ty để ở nhà chăm sóc cho con. Mặc kệ con Han và Pram liên tục khuyên lơn nàng tiếp tục đi làm để có đồng lương ổn định. Nàng cũng muốn kiếm tiền, cũng muốn ổn định lắm, nhưng nghĩ đến hai đứa trẻ ở nhà với cha bữa đói bữa no thì chẳng đành lòng đi nữa. Lắm lúc con ma men nhập thằng Puih thì lại lôi hai đứa trẻ ra để chửi bới đánh đập, hai đứa trẻ ở với cha mà gầy nhom khác gì con ma bị bỏ đói lang thang ngoài đường. Con Han ấp úng qua điện thoại, hỏi nàng rồi sắp tới sẽ làm gì để có tiền. Nàng nhìn khoảng nắng vàng hươm ngoài sân có bóng dáng một gái một trai nô đùa bỗng nhiên lòng nhẹ hẫng.
– Ít tiền mà con cái mình nó vui là được. Con Han mày có con thì biết!
Mil cúp máy. Nàng vẫn còn một khoảng tiền để dành phòng lúc con ốm đau, nhưng vẫn luôn dối thằng Puih là tiền lúc nào cũng gửi về cho nó hết sạch. Thằng Puih lôi hai đứa trẻ gầy nhom vì thiếu ăn ra làm lý do để bắt nàng trở ra công ty ngoài phố. Nàng thẳng thắn chỉ ra phía những cánh đồng xa xa, ốc ruộng cá ao, thêm rau mọc hoang khắp nơi cũng không lo chết đói. Mil nói phải về chăm lại ô ruộng đã bỏ hoang từ lúc nàng bắt đầu ra thành phố làm việc. Thằng Puih đã lâu không còn làm nặng, thấy Mil quyết tâm nghỉ việc về làm ruộng thì to tiếng hồi lâu rồi đùng đùng ra ngõ. Đi bù khú với đám bạn sau đó chẳng biết nghe ai, về lục lọi mấy xấp vải Mil dệt ngày xưa đem ra khu du lịch mới vừa khánh thành không lâu để tìm khách mua. Nó đi một lúc lâu, khi trở về thì khuôn mặt hùng hùng hổ hổ, huơ tay múa chân đòi đốt rụi căn nhà.
Chuyện là thằng Puih đem vải dệt ra bán ngay lúc có đoàn du lịch ghé thăm. Thằng Puih vừa chìa bộ váy thổ cẩm với họa tiết tinh xảo ra đã liền đòi người ta một số tiền lớn. Anh chàng hướng dẫn viên du lịch thấy thằng Puih đã có hơi men thì khuyên nó ra về. Thằng Puih vùng vằng đòi đánh người lại chẳng ngờ đâu suýt chút nữa bị đưa lên công an xã. Nó tức lắm, tức Mil sao lại bỏ việc làm có tiền ngoài phố, trách mấy tấm vải cũ làm nó suýt nữa bị đòn. Sẵn hơi men, loạng choạng bước thấp bước cao vào cổng, thằng Puih lao vào đánh Mil mặc kệ cho lũ trẻ la hét. Đánh chán chê, nó lôi hết mớ vải dệt ra đốt sạch sành sanh. Mấy bộ đồ của Mil và hai đứa con để mặc vào các dịp quan trọng cũng chẳng chừa lại. Nhìn nó cười ha hả như một kẻ điên, Mil lẳng lặng dẫn hai con đến tìm già làng để thưa chuyện.
Cái thời bây giờ muốn bỏ nhau thì phải ra tòa, phải được pháp luật chấp thuận. Nhưng trước hết vẫn là trước sự chứng kiến của già làng, chứng cho cái duyên vợ chồng của Mil với thằng Puih tới đây là hết, sau này thằng Puih không được tìm Mil gây chuyện nữa. Phiên tòa cũng diễn ra chóng vánh. Thằng Puih đứng trước tòa to tiếng gắt giọng hỏi nó sai gì để bị vợ bỏ, nằng nặc đòi bồi thường theo tục lệ xưa nay. Nhưng nó lấy gì để đôi co với pháp luật. Tòa tuyên bố đôi trẻ không còn là vợ chồng, mặc kệ thằng Puih vẫn la ó không đồng ý.
Mil lủi thủi trở về giữa nắng chiều. Amí khuyên lơn nàng đừng vì chuyện thằng Puih mà buồn lòng. Mil không tiếc thằng Puih, chỉ buồn sau này nhà không có bóng đàn ông để dựa dẫm, thương con nhỏ không có cha để nương nhờ. Mil cũng tiếc những thớ vải nàng cần mẫn bao nhiêu tháng ngày để thêu dệt nên từng họa tiết. Mỗi một sợi chỉ đều mang hơi thở, là vẻ đẹp riêng để không trộn lẫn với bất kỳ hình hài nào. Sau này khi con AngLung lớn nàng sẽ dặn nó tìm chồng cho thật kỹ càng. Phải chọn thằng chồng biết thương từng mảnh vải vợ dệt nên, thương từng cái áo cái quần vợ mình chăm chút. Đừng như thằng Puih ba nó…
Rầu rĩ hết cả tuần liền, Mil nhìn hai đứa con liên tục đến lay mẹ. Chúng nó lớn rồi, biết sợ mẹ đau mẹ ốm, sợ Giàng bắt mẹ đi, xin mẹ ở lại để sống cùng chúng nó. Nàng vuốt mái tóc loe hoe vàng, khét mùi cháy nắng của thằng Duê, xoa gò má bầu bĩnh của con AngLung. Chẳng thể rầu rĩ suốt ngày được. Nàng dắt tay hai đứa trẻ đi xuống giọt, tiện thể ghé ngang ô ruộng đã bỏ hoang từ lâu. Cũng chưa biết bắt đầu từ đâu, chỉ lặn lội nhặt ít ốc, bắt ít cua đem về cho bữa cơm tối. Hai đứa trẻ chạy nhảy giữa những vạt lúa xanh mướt, đong đưa theo từng cơn gió. Nhìn chúng nó vui cười, cuộc đời bỗng dưng dịu dàng hẳn trong mắt Mil.
Chiều về nàng ghé ngang nhà amí, nàng muốn mượn khung về dệt lại đồ cho hai đứa trẻ. Nàng cũng sợ bản thân sẽ quên mất sự khéo léo của mình ngày trước. Chắc là sẽ chăm lại ô ruộng lâu ngày bỏ hoang, tối đến chong đèn dệt vải rồi đem đi chợ bán. Tự ngẫm thấy nhiều nhà trong buôn phụ nữ đều đã đi làm công nhân, nàng muốn dệt vải may thành đồ bán rẻ cho người trong buôn mình. Nàng thèm được thấy những trai gái diện thổ cẩm người mình tụ tập hát hò múa xoan bên ché rượu cần. Nàng cũng chán ghét mấy bộ đồ sành điệu đua đòi theo người Yoan trông màu mè sặc sỡ. Nàng muốn đem toàn bộ vốn liếng còn trong người để tìm về với khung dệt. Nghĩ là làm, nàng dắt theo hai đứa trẻ ra phố mua chỉ dệt, sau đó lại tìm già Pung trong buôn nhờ làm bộ khung.
Hai đứa trẻ lần đầu được mẹ đưa đi khắp nơi chứ không bị nhốt trong nhà như khi còn ở với cha. Tiếng nói cười râm ran, xóm làng kháo nhau, con Mil thôi chồng giờ vui như mở hội. Nàng cũng chẳng màng để ý có ai nói gì về mình. Tay run run chạm lên khung dệt đã được hoàn thiện thật nhanh, những sợi vải mong manh chờ được nên thành những hình hài. Ngay trong đêm, đã từ rất lâu rồi nàng mới lại chong đèn dệt khuya. Đem hết thảy nhung nhớ từng bị đè nén gửi gắm lên từng thớ vải, từng hoạ tiết sắc sảo dần hiện ra. Nàng say mê đến quên cả giờ giấc. Tận đến khi con AngLung dụi mắt đến bên, nàng mới bừng tỉnh rời khung dệt, đưa đôi tay ôm con mà vui sướng ngập lòng. Tất cả lại về bên nàng rồi. Nụ cười con trẻ, những thương yêu trên vải đong đầy. Chưa hết một tuần nàng đã dệt xong đồ cho hai đứa trẻ. Đám mừng nhà mới của chú Plung ai cũng trầm trồ.
Những lời khen ngợi vẫn còn đang xì xầm vang lên, chợt có tiếng xe máy gào rú trên đường mòn, dừng trước cổng nhà chú Plung, cất tiếng gọi:.
– Nhà mày cháy rồi kìa con Mil. Mau về đi. Cán bộ đang cùng dập lửa rồi. Mau về!
Mil biết chắc ngoài thằng Puih ra sẽ chẳng có ai làm điều này với nàng. Đôi chân nàng run rẩy rảo bước về nhà. Căn nhà nhỏ chẳng có bao nhiêu đồ bên trong, chỉ có chiếc khung dệt mới và rất nhiều chỉ dệt nàng cất như của quý. Lem nhem những vệt đen do lửa gặm nuốt, căn nhà càng thêm xơ xác và tang hoang. Một vài người xì xào nhắc đến thằng Puih. Có người già lớn tiếng hỏi, lớn giọng trách tội. Mil thấy đất trời như sụp đổ, ước mơ vừa nhen nhóm lại vụt tắt như đám lửa kia. Tiếng xì xào xung quanh tắt lịm, trước mắt cũng tối sầm lại, chẳng còn biết gì nữa…
Mil buồn rầu mất ăn mất ngủ sau khi thằng Puih bị bắt. Hết thảy vốn liếng chôn trong biển lửa, căn nhà trống hoác chỉ sau buổi chiều hôm ấy. Chồng cũ lại dính líu tới pháp luật chỉ vì chút thù hằn tình xưa. Trăn trở mãi vẫn chẳng yên trong bụng, nàng cứ nằm bẹp dí trong nhà nhìn hai đứa trẻ nô đùa ngoài sân như chẳng có chuyện gì xảy ra vậy. Mãi cho đến khi có tiếng xe máy dừng ngoài đường, cất tiếng gọi vọng vào khoảng sân nhỏ, hai đứa trẻ dừng chạy chơi, ngóng cổ ra hóng chuyện.
– Con AngLung, amí có nhà không?
Là giọng của dì Noi, một người dì lớn tuổi trong buôn. Mil trở mình nhỏm dậy nói vọng ra.
– Có đây dì Noi ơi.
Tiếng xe máy lạo xạo vào sân, hai người đàn bà luống tuổi mặc trang phục thổ cẩm xinh đẹp bước vào gian nhà tối om. Mil rũ rượi đón khách, hai đứa trẻ lại tròn xoe mắt nhìn.
– Mày cứ thế này à Mil, rồi con mày thế nào? Đi làm đi chớ! – Dì Noi nhìn căn nhà xập xệ rồi lên tiếng trách móc.
– Giờ đi làm thì tụi nó phải làm sao? – Mil thở dài, giọng nàng run rẩy và bất an.
– Mày có muốn về làng dệt thổ cẩm của xã làm không? Lương chưa cao lắm đâu, nhưng dệt đẹp dệt giỏi, có đoàn khách du lịch về mua thì tiền đủ nuôi con đó!
Dì Noi vừa nói xong thì cô Lan làm công tác hội phụ nữ bên xã cũng lên tiếng.
– Xã đã phát thông báo xuống các buôn để gầy dựng lại nghề dệt truyền thống của đồng bào mình. Nay xã mình bắt đầu làm du lịch, sẽ có đoàn khách du lịch khắp nơi về đây. Hướng dẫn viên đưa đến tham quan các làng nghề dệt. Xã sẽ cung cấp cơ sở vật chất cũng như khung dệt, sợi lúc ban đầu. Chỉ cần người khéo tay và biết cách giao tiếp giới thiệu với khách là được rồi.
Nói rồi cô Lan nhẩm tính sơ giá tiền một bộ váy thổ cẩm, họa tiết càng cầu kỳ bắt mắt lại càng được khách trong và ngoài nước yêu thích mua về làm kỷ niệm. Chưa tính đến những lễ hội sẽ được tổ chức để gầy dựng lại một nét văn hóa đẹp của người Jrai nàng. Mil chỉ nghe đến dệt là ngay lập tức mắt đã sáng lên. Lại có cả tiền lương phòng khi không bán được vải. Mil không sợ không bán được vải, nàng xưa nay khéo dệt nhất trong buôn ai cũng biết. Chỉ là điều tốt đẹp quá bỗng dưng ông trời mang đến, Mil chỉ sợ vẫn sẽ tiếp tục mất đi, giống như cái khung dệt cháy dở, lem nhem, mấy cuộn chỉ rối nhùi nằm một góc kia vậy. Do dự hồi lâu lại nghe dì Noi răn bảo.
– Con Mil cứ làm đi. Tao lại để cho người buôn mình thiệt à!
Dì Noi đã nói vậy Mil cũng không dám từ chối thêm. Dì Noi hẹn Mil đầu tuần theo dì đến làng dệt. Vừa hay thứ hai cũng có đoàn du lịch sẽ ghé đến. Mil háo hức đi mượn amí một bộ váy mặc thay cho bộ váy bị ngọn lửa của thằng Puih đốt hôm nào. Thầm khát khao sẽ thực sự là một khởi đầu tốt đẹp.
Ngày hôm ấy là một ngày nắng ráo trời trong, đoàn khách du lịch ghé qua thăm làng dệt truyền thống của người Jrai mới vừa thành lập của xã. Những vị khách nước ngoài tò mò, thích thú trước những thớ vải tinh xảo được dệt dưới đôi tay khéo léo của Mil và một cô gái khác. Anh chàng hướng dẫn viên chỉ vào cô gái kia rồi nói với những vị khách nước ngoài một câu tiếng Anh gì đó, sau đó chỉ vào Mil lại mỉm cười nói thêm một câu mà Mil chẳng hiểu được gì. Lần đầu tiên nàng gặp nhiều người nước ngoài đến vậy, Mil đã hồi hộp trong lòng, lại còn bị chỉ trỏ cười đùa khiến gương mặt nàng đỏ bừng lên vì thẹn. Chàng trai nhìn thấy sự thẹn thùng xấu hổ hiện rõ trên nét mặt liền nói với Mil một câu bằng tiếng bản xứ.
– Họ hỏi có thể nhờ cô gái xinh đẹp hơn bên này dệt cho một bộ váy xinh như cô đang mặc hay không?
Đôi gò má của Mil vẫn ửng hồng thẹn thùng, ngượng ngùng khe khẽ gật đầu.
LI PHAN
